پایگاه خبری خبر آنی_ گروه جامعه: صبح که از راه میرسد، تهران پیش از آنکه زیر نور آفتاب جان بگیرد، پشت پردهای خاکستری پنهان شده است. خیابانها پر از خودروهایی هستند که سپر به سپر حرکت میکنند، موتورسیکلتها از لابهلای ماشینها عبور میکنند و اتوبوسها در ایستگاهها دود میکنند؛ شهر بیدار شده، اما هوایی که باید در ریههای میلیونها شهروند جریان پیدا کند، بیش از همیشه سنگین است.
برای تهرانیها، آلودگی هوا دیگر یک اتفاق فصلی یا پدیدهای گذرا نیست؛ به بخشی از زندگی روزمره تبدیل شده است. هر سال با سرد شدن هوا، دوباره هشدارها آغاز میشود، جلسات برگزار میشود، مسئولان از برنامههای کاهش آلایندگی میگویند و شهروندان همچنان ناچارند در هوایی نفس بکشند که سلامتشان را تهدید میکند. اما پرسش اصلی همچنان پابرجاست: چرا با وجود سالها وعده و مصوبه، هوای پایتخت هنوز پاک نشده است؟
اظهارات اخیر مسئولان محیط زیست و مدیران شهری در کنار تذکرات اعضای شورای شهر تهران، بار دیگر انگشت اتهام را به سمت منابع آلاینده، خودروهای فرسوده، سوخت بیکیفیت و البته اجرا نشدن تصمیمات گذاشته است؛ مجموعهای از مشکلات که نشان میدهد بحران آلودگی هوا بیش از آنکه با کمبود هشدار مواجه باشد، از کمبود اقدام مؤثر رنج میبرد.
دو نیمه سال؛ دو چهره از یک بحران
آلودگی هوا در ایران در تمام طول سال یکسان نیست. در نیمه نخست سال، گردوغبار و ریزگردها سهم بیشتری در کاهش کیفیت هوا دارند و در نیمه دوم، با آغاز فصل سرما و پایداری جو، منابع آلاینده شهری بیش از گذشته خودنمایی میکنند.
صدیقه ترابی، معاون محیط زیست انسانی سازمان حفاظت محیط زیست، با اشاره به این تفاوت میگوید که در سالهای گذشته، خشکسالی شدید موجب افزایش وقایع گردوغبار و آلودگی ناشی از ذرات شده است؛ با این حال، بارشهای مناسب امسال در اغلب نقاط کشور میتواند زمینه کاهش این وقایع را فراهم کند.

اما کاهش احتمالی گردوغبار به معنای پایان آلودگی هوا نیست؛ چراکه در کلانشهرهایی مانند تهران، منابع متحرک و ثابت همچنان از عوامل اصلی انتشار آلایندهها هستند.
گردوغبار؛ بحرانی فراتر از مرزهای شهری
برای مقابله با گردوغبار، ستاد ملی گردوغبار با محوریت سازمان حفاظت محیط زیست و مشارکت دستگاههایی مانند سازمان منابع طبیعی، وزارت جهاد کشاورزی، سازمان هواشناسی و وزارت بهداشت فعالیت میکند.
ترابی با اشاره به اختصاص اعتبار سالانه برای شناسایی و تثبیت کانونهای مستعد گردوغبار تأکید میکند که منشأ تمام گردوغبارهای کشور داخلی نیست و بخشی از آن از کانونهای منطقهای و خارج از مرزها وارد میشود.
در کنار عوامل طبیعی، فعالیتهای صنعتی و تخریب سرزمین نیز میتوانند به تشدید این پدیده دامن بزنند؛ موضوعی که ضرورت هماهنگی میان دستگاههای اجرایی و همکاریهای منطقهای را دوچندان میکند.
سهم ۴۶.۵ درصدی منابع متحرک؛ خودروها همچنان متهمان اصلی
اما وقتی صحبت از آلودگی هوای تهران به میان میآید، نمیتوان از نقش خودروها و وسایل نقلیه عبور کرد.
سید جعفر تشکری هاشمی، رئیس کمیسیون عمران و حملونقل شورای شهر تهران، با استناد به گزارش شرکت کنترل کیفیت هوا و مطالعات انجامشده با همکاری دانشگاه علم و صنعت، اعلام کرده است که آلاینده غالب در شرایط فعلی، ذرات معلق کوچکتر از ۲.۵ میکرون است؛ ذراتی خطرناک که میتوانند به عمق دستگاه تنفسی نفوذ کنند.

بر اساس آمار ارائهشده از سوی وی، سهم منابع متحرک در انتشار آلایندههای مورد بررسی ۴۶.۵ درصد است؛ سهمی که بخش قابل توجهی از آن به خودروهای سواری، تاکسیها، موتورسیکلتها و اتوبوسهای درونشهری مربوط میشود.
طبق این آمار، خودروهای سواری ۲۸ درصد، موتورسیکلتها ۹.۴ درصد، تاکسیها ۶.۶ درصد و اتوبوسهای درونشهری ۳ درصد از این سهم را به خود اختصاص دادهاند.
این ارقام بار دیگر نشان میدهد که بدون اصلاح وضعیت ناوگان حملونقل، نمیتوان انتظار داشت هوای تهران به شکل پایدار بهبود پیدا کند.
۳۰۰ هزار موتورسیکلت برقی؛ مصوبهای که روی زمین ماند
یکی از انتقادهای جدی مطرحشده در شورای شهر تهران، به سرنوشت برنامه برقیسازی موتورسیکلتها بازمیگردد.
تشکری هاشمی با اشاره به اینکه شورای شهر طی پنج سال گذشته مصوبه برقیشدن ۳۰۰ هزار موتورسیکلت در تهران را تصویب کرده بود، میگوید این برنامه هنوز به نتیجه مورد انتظار نرسیده است.
در بخش تاکسیها نیز وضعیت چندان امیدوارکننده نیست. به گفته وی، حدود ۵۰ هزار تاکسی در تهران فرسوده شدهاند و در حالی که شهرداری وعده ورود ۳۰ هزار تاکسی برقی را داده بود، تاکنون تنها هزار و ۷۰۰ دستگاه وارد ناوگان شده است.
انتقاد دیگر رئیس کمیسیون عمران و حملونقل شورا به نحوه بهرهبرداری از همین تعداد تاکسی برقی بازمیگردد؛ خودروهایی که به گفته او باید در روزهای آلوده در خدمت شهروندان باشند، اما گاهی بیشتر در معرض دید و نمایش قرار میگیرند تا در مسیر خدمترسانی.
وی با انتقاد از این وضعیت تأکید کرده است که به جای اقدامات نمایشی، باید برای نجات جان مردم اقدام عملیاتی انجام شود.
کامیونها؛ حلقه مغفول در زنجیره آلودگی
در میان منابع آلاینده، کامیونها نیز سهم قابل توجهی دارند. تشکری هاشمی سهم این گروه را ۳۶ درصد اعلام کرده و نسبت به نبود برنامه مشخص برای کنترل آلایندگی آنها انتقاد کرده است.
وی از شهرداری تهران و شورای ترافیک خواسته است برنامههای خود را برای مدیریت این بخش به شورای شهر ارائه کنند.
این انتقاد در شرایطی مطرح میشود که کنترل تردد وسایل نقلیه سنگین، نوسازی ناوگان فرسوده و نظارت بر میزان آلایندگی آنها میتواند بخشی از مسیر کاهش آلودگی هوای پایتخت باشد.
سوخت پاک؛ وعدهای که هنوز محقق نشده است
در کنار فرسودگی ناوگان، کیفیت سوخت نیز یکی از حلقههای مهم معادله آلودگی هواست.
معاون محیط زیست انسانی سازمان حفاظت محیط زیست با تأکید بر اینکه کشور هنوز در زمینه استفاده از سوخت پاک به شرایط مطلوب نرسیده است، ابراز امیدواری کرده که در بازه زمانی کوتاه، نتایج بهتری در این حوزه حاصل شود.
در همین زمینه، مهدی چمران، رئیس شورای اسلامی شهر تهران، نیز کیفیت گازوئیل مصرفی اتوبوسها را یکی از مشکلات جدی دانسته است.
وی با اشاره به میزان بالای گوگرد گازوئیل مورد استفاده در اتوبوسها نسبت به استانداردهای مورد انتظار، هشدار داده که این وضعیت به شهر، شهروندان و حتی خود اتوبوسها آسیب وارد میکند.
به این ترتیب، حتی نوسازی ناوگان حملونقل عمومی نیز بدون تأمین سوخت استاندارد نمیتواند تمام ظرفیت خود را برای کاهش آلودگی هوا به کار بگیرد.
تهران به حملونقل عمومی نیاز دارد، نه خودروهای بیشتر
چمران راهکار اصلی مدیریت شهری برای کاهش ترافیک و آلودگی هوا را توسعه حملونقل عمومی و کاهش استفاده از خودروهای شخصی میداند.
به اعتقاد رئیس شورای شهر تهران، هرچه سهم حملونقل عمومی در جابهجایی شهروندان افزایش یابد، تردد خودروهای شخصی کاهش پیدا میکند و در نتیجه میتوان به کاهش ترافیک و آلایندگی امیدوار بود.
وی همچنین بر نقش الکترونیکیشدن خدمات در کاهش سفرهای غیرضروری تأکید کرده است؛ به این معنا که شهروندان بتوانند بسیاری از امور اداری، از جمله درخواست صدور پروانه ساختمانی، را بدون مراجعه حضوری و از طریق تلفن همراه یا رایانه انجام دهند.
این موضوع اگر در سایر دستگاههای دولتی نیز دنبال شود، میتواند بخشی از سفرهای روزانه درونشهری را حذف کند؛ سفرهایی که هرچند ممکن است به تنهایی کوتاه باشند، اما در مجموع بر حجم ترافیک و انتشار آلایندهها میافزایند.
جلسات کاهش آلودگی هوا؛ جای خالی نظارت و پاسخگویی
با وجود تمام برنامهها و مصوبات، یکی از مهمترین انتقادهای مطرحشده از سوی رئیس شورای شهر تهران، برگزار نشدن جلسات مؤثر و مستمر برای پیگیری عملکرد دستگاههای مسئول است.
چمران با اشاره به جلساتی که در دوره وزارت احمد وحیدی در وزارت کشور با حضور مسئولان ۲۳ دستگاه مرتبط با آلودگی هوا برگزار میشد، گفته است در آن جلسات دستگاهها موظف بودند گزارش اقدامات خود را ارائه دهند و درباره اجرای مصوبات پاسخگو باشند.

وی همچنین به اظهارات اخیر شهردار تهران درباره برگزار نشدن چنین جلساتی در دوره فعلی اشاره کرده و خواستار احیای این سازوکار نظارتی شده است.
از نگاه چمران، مسئله صرفاً برگزاری جلسه نیست؛ بلکه دستگاهها باید برای اجرای هر مصوبه زمانبندی مشخص داشته باشند و عملکرد آنها بهصورت مستمر مورد پیگیری قرار گیرد.
وی البته برخی مشکلات، از جمله شرایط خاص کشور و مسائل مربوط به پالایشگاهها و تأمین سوخت استاندارد را نیز از عوامل تأثیرگذار بر اجرای برنامهها دانسته است.
آلودگی هوا؛ بحران کمبود قانون نیست، کمبود اجراست
آنچه از کنار هم قرار گرفتن اظهارات مسئولان محیط زیست و مدیران شهری به دست میآید، تصویری روشن از پیچیدگی بحران آلودگی هواست؛ بحرانی که یک بخش آن به گردوغبار و تخریب سرزمین مربوط میشود، بخش دیگر به خودروهای فرسوده و سوخت غیراستاندارد و بخش مهمی نیز به صنایع و منابع ثابت آلاینده بازمیگردد.
صدیقه ترابی از ضرورت کنترل منابع انتشار، اسقاط خودروهای فرسوده، ارتقای کیفیت سوخت و الزام صنایع به رعایت استانداردهای زیستمحیطی سخن میگوید. از سوی دیگر، اعضای شورای شهر از اجرا نشدن مصوبات برقیسازی ناوگان، کمبود تاکسیهای برقی، وضعیت کامیونها و کیفیت نامناسب گازوئیل انتقاد میکنند.
در این میان، شهروندان همچنان منتظر نتیجهاند؛ نتیجهای که نه در تعداد جلسات برگزارشده، نه در آمار وعدههای اعلامشده و نه در خودروهای برقی پارکشده در میدانهای شهر، بلکه باید در هوایی پاکتر و آسمانی آبیتر دیده شود.
تهران برای رهایی از آلودگی هوا به یک تصمیم مقطعی یا وعده تازه نیاز ندارد؛ آنچه میتواند نفس تازهای به پایتخت ببخشد، اجرای دقیق مصوبات، تعیین مسئولیت روشن برای دستگاهها، نظارت مستمر و پاسخگویی درباره نتایج است. چراکه در نهایت، هزینه تعلل در اجرای این برنامهها را نه مدیران و مسئولان، بلکه میلیونها شهروندی میپردازند که هر روز هوای آلوده را به ریههای خود میفرستند.






