زهرا شیخی؛ معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی در گفت‌وگو با خبرنگار اجتماعی پایگاه خبری خبرآنی، با تأکید بر اهمیت نقش علم و فناوری در اقتدار ملی اظهار کرد: تأکید بر راهبرد «العلمُ سلطان» بیانگر درک عمیق این واقعیت است که در جهان امروز، قدرت کشورها تنها با شاخص‌های نظامی یا اقتصادی سنجیده نمی‌شود، بلکه ریشه اصلی اقتدار در توان تولید علم، فناوری و تبدیل دانش به قدرت حل مسئله است.
وی افزود: امروز کشوری می‌تواند در معادلات جهانی اثرگذار باشد که در حوزه‌هایی مانند انرژی، سلامت، امنیت غذایی، هوش مصنوعی، فناوری‌های نو و علوم راهبردی، صرفاً مصرف‌کننده دستاوردهای دیگران نباشد. پیشرفت علمی از دو مسیر به تقویت امنیت ملی کمک می‌کند؛ نخست با کاهش وابستگی و آسیب‌پذیری کشور و دوم با ایجاد توانایی برای پیش‌بینی، مدیریت و حل بحران‌های پیچیده.
معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی تصریح کرد: براین اساس، «خیزش علمی عمیق و پرشتاب» حرکتی تجملی یا صرفاً دانشگاهی نیست، بلکه بخشی از راهبرد استقلال، امنیت و اقتدار ملی به شمار می‌رود. البته این خیزش باید با اخلاق علمی، مسئله‌محوری، حمایت از پژوهشگران و ایجاد مسیر روشن برای تبدیل علم به فناوری و خدمت عمومی همراه باشد.
نخبه باید توان علمی خود را در مسیر حل مسائل جامعه به کار گیرد
شیخی درباره بازتعریف مفهوم نخبگی گفت: چنین نگاهی، نخبگی را از یک امتیاز فردی به یک مسئولیت اجتماعی تبدیل می‌کند. نخبه فقط فردی نیست که معدل بالا، ضریب هوشی زیاد یا مقالات متعددی دارد؛ بلکه کسی است که توانایی علمی خود را در مسیر حل مسائل جامعه، کاهش رنج و آلام مردم و پیشرفت و تعالی کشور به کار می‌گیرد.
وی ادامه داد: تأکید بر شکر عملی، ایثار و گره‌گشایی از مسائل مردم می‌تواند مانع شکل‌گیری احساس برتری و فاصله گرفتن نخبگان از جامعه شود. اگر دانشمند خود را وام‌دار مردم و کشور بداند، علم او به سرمایه‌ای عمومی تبدیل خواهد شد، نه وسیله‌ای برای کسب منزلت شخصی.
معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی خاطرنشان کرد: برای تحقق این هدف، تنها توصیه اخلاقی کافی نیست، بلکه باید ساختارهای علمی و مدیریتی نیز به‌گونه‌ای طراحی شوند که خدمت واقعی، حل مسئله، کار تیمی و اثر اجتماعی پژوهش را ارج‌گذاری کنند. در چنین شرایطی، نخبه‌بودن به معنای «بیشتر دانستن برای بیشتر خدمت کردن» خواهد بود، نه «برتر دانستن خود از دیگران».
تقویت علوم پایه، سرمایه‌گذاری بر ریشه‌های تمدن علمی کشور است
شیخی با اشاره به ضرورت توجه به آینده‌نگری، علوم پایه و مرزشکنی علمی گفت: تقویت علوم پایه در حقیقت سرمایه‌گذاری بر ریشه‌های تمدن علمی کشور است. بسیاری از فناوری‌هایی که امروز در زندگی ما حضور دارند، حاصل پژوهش‌هایی هستند که در ابتدا کاربرد فوری و اقتصادی مشخصی نداشتند.
وی افزود: اگر تنها به نیازهای کوتاه‌مدت توجه کنیم، ممکن است در آینده مصرف‌کننده فناوری‌هایی باشیم که دیگران بر اساس علوم پایه تولید کرده‌اند. ریاضیات، فیزیک، زیست‌شناسی و سایر علوم بنیادی، زبان فهم جهان و بستر شکل‌گیری فناوری‌های آینده هستند.
معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی تصریح کرد: در حوزه‌هایی مانند پزشکی نوین، ژنتیک، داروهای پیشرفته، هوش مصنوعی، انرژی‌های نو و فناوری‌های کوانتومی، بدون برخورداری از پشتوانه‌ای قوی در علوم پایه، امکان مرزشکنی پایدار وجود ندارد.
وی ادامه داد: از این منظر، تأکید بر شجاعت علمی برای حل مجهولات جهانی، نوعی ریل‌گذاری دقیق و آینده‌نگرانه است. مرجعیت علمی زمانی شکل می‌گیرد که پژوهشگران ما صرفاً مسائل حل‌شده را تکرار نکنند، بلکه پرسش‌های بزرگ و ناشناخته را مطرح کنند و برای پاسخ‌دادن به آن‌ها از جسارت، صبر و حمایت نهادی برخوردار باشند.
اتصال دانشگاه به تولید و زندگی، حلقه مهم اقتصاد دانش‌بنیان است
شیخی انتقال دانش از آزمایشگاه به صنعت و جامعه را یکی از مهم‌ترین حلقه‌های زنجیره اقتصاد دانش‌بنیان دانست و گفت: زمانی که دانشجو و پژوهشگر از همان سال‌های نخست با مسائل واقعی کشور، نیازهای صنعت و مشکلات مردم آشنا شوند، مسیر پژوهش از فعالیت‌های صرفاً نظری و منفصل از جامعه به سمت حل مسئله هدایت می‌شود.
وی افزود: این رویکرد چند نتیجه مهم دارد؛ نخست اینکه نیازهای واقعی به موضوع پژوهش تبدیل می‌شوند؛ دوم، نمونه‌های آزمایشگاهی سریع‌تر به محصول و خدمت تبدیل خواهند شد؛ سوم، ارتباط میان دانشگاه، صنعت، سرمایه‌گذار و نهادهای سیاست‌گذار شکل می‌گیرد و چهارم، دانش‌آموختگان با مهارت‌هایی وارد بازار کار می‌شوند که واقعاً مورد نیاز جامعه است.
معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی با اشاره به ظرفیت‌های حوزه سلامت اظهار کرد: در این حوزه، همکاری میان دانشگاه، مراکز درمانی و شرکت‌های دانش‌بنیان می‌تواند به تولید تجهیزات پزشکی، ابزارهای تشخیصی، داروها و روش‌های درمانی بومی منجر شود.
وی تصریح کرد: تجاری‌سازی علم صرفاً به معنای فروش یک محصول نیست، بلکه به معنای تبدیل دانش به ارزش اقتصادی، اجتماعی و انسانی است.
مشارکت واقعی نخبگان در حکمرانی، امید اجتماعی را تقویت می‌کند
شیخی درباره مقابله با جنگ شناختی و نقش نخبگان در حکمرانی گفت: یکی از اهداف جنگ شناختی، تضعیف امید، اعتمادبه‌نفس و قدرت تصمیم‌گیری جامعه است. اگر نخبه به این باور برسد که کشورش توان حل مسائل خود را ندارد یا پیشرفت فقط در خارج از مرزها امکان‌پذیر است، دانش او ممکن است به جای خدمت به پیشرفت ملی، در مسیر مهاجرت ذهنی و وابستگی فکری قرار گیرد.
وی افزود: در چنین شرایطی، بهره‌گیری از خرد جمعی نخبگان در سطوح تصمیم‌گیری، دو اثر مهم دارد؛ نخست اینکه تصمیم‌های کشور از پشتوانه علمی، تخصصی و واقع‌بینانه بیشتری برخوردار می‌شوند و دوم اینکه نخبگان احساس می‌کنند در ساختن آینده کشور نقش دارند و صدای آنان در فرآیند حکمرانی شنیده می‌شود.
معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی تأکید کرد: مشارکت نخبگان باید واقعی، سازمان‌یافته و مبتنی بر شایسته‌سالاری باشد؛ به این معنا که از سطح جلسات تشریفاتی فراتر رود و به حضور مؤثر آنان در سیاست‌گذاری، ارزیابی برنامه‌ها و حل مسائل ملی منجر شود.
شیخی ادامه داد: زمانی که نخبگان در فرآیند تصمیم‌سازی مشارکت کنند و نتایج این مشارکت را در عمل ببینند، امید اجتماعی و اعتمادبه‌نفس ملی تقویت می‌شود.
وی تصریح کرد: در نهایت، بهترین پاسخ به راهبرد مأیوس‌سازی دشمن، ارائه دستاوردهای واقعی، حل مسائل ملموس مردم و ایجاد فرصت اثرگذاری برای جوانان و نخبگان است. امید پایدار از شعار ساخته نمی‌شود، بلکه از تجربه موفقیت، مشارکت و مشاهده پیشرفت واقعی شکل می‌گیرد.
علم باید عمیق، مسئله‌محور و در خدمت جامعه باشد
معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی در جمع‌بندی سخنان خود گفت: به باور من، پیام اصلی این است که علم باید هم‌زمان سه ویژگی داشته باشد؛ عمیق و مرزشکن باشد، به مسائل واقعی کشور متصل بماند و در خدمت انسان و جامعه قرار گیرد و ترکیب این سه عنصر می‌تواند علم را به اقتدار، امید و پیشرفت پایدار تبدیل کند.
انتهای پیام/
