در سالروز تولد علامه محمد اقبال لاهوری و همزمان با برگزاری مراسم «روز اقبال» در پاکستان، اندیشه‌های این شاعر و متفکر برجسته شبه قاره درباره وحدت جهان اسلام، بار دیگر اهمیت یافته است.
به گزارش سرویس بین الملل خبرآنی، از اسلام آباد، در سالروز تولد علامه محمد اقبال لاهوری و همزمان با برگزاری مراسم «روز اقبال» در پاکستان، اندیشه‌های این شاعر و متفکر برجسته شبه قاره درباره وحدت جهان اسلام، خودآگاهی ملت‌های مسلمان و ضرورت شکل گیری همکاری مستقل میان کشور‌های شرقی، بار دیگر اهمیت یافته است.
اقبال لاهوری که در پاکستان به عنوان یکی از مهمترین شخصیت‌های ملی و فکری شناخته می‌شود با سرودن بخش قابل توجهی از آثار خود به زبان فارسی پیوندی عمیق با میراث ادبی و عرفانی ایران برقرار کرد پیوندی که جایگاه او را از یک چهره ملی در پاکستان فراتر برده و به یکی از نماد‌های میراث فرهنگی مشترک ایران و شبه قاره تبدیل کرده است.
یکی از محور‌های اصلی اندیشه اقبال لاهوری ضرورت خروج مسلمانان از وضعیت پراکندگی و بازگشت به خودآگاهی تاریخی و تمدنی بود، او معتقد بود جوامع مسلمان با وجود برخورداری از ظرفیت‌های گسترده انسانی، فرهنگی و اقتصادی، در صورت گرفتار شدن در اختلافات داخلی و وابستگی فکری و سیاسی به قدرت‌های خارجی نمی‌توانند نقش متناسبی در تحولات جهانی ایفا کنند.
این دیدگاه در شرایط کنونی جهان اسلام که با بحران فلسطین، جنگ‌ها، مداخلات خارجی، رقابت‌های منطقه‌ای و چالش‌های اقتصادی مواجه است، اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند، از این منظر بازخوانی اندیشه اقبال می‌تواند فرصتی برای طرح دوباره ضرورت همکاری کشور‌های مسلمان در حوزه‌های سیاسی، امنیتی، اقتصادی و علمی باشد.
نگاه اقبال به وحدت مسلمانان صرفا بر اشتراکات دینی و عاطفی استوار نبود بلکه خودآگاهی، استقلال فکری، حفظ هویت تمدنی و توانایی ملت‌ها برای تعیین سرنوشت خود را نیز در بر می‌گرفت. بر همین اساس می‌توان اندیشه او را دعوتی به تبدیل ظرفیت‌های پراکنده جهان اسلام به اراده‌ای مشترک برای مواجهه با مسائل و تحولات بین‌المللی دانست.
اهمیت اندیشه اقبال برای جهان امروز در آن است که همکاری میان ملت‌های شرق و کشور‌های مسلمان را نه صرفا یک آرمان فرهنگی، بلکه ضرورتی برای ایفای نقش مستقل در نظم بین‌المللی می‌دانست.
جایگاه اقبال لاهوری در روابط فرهنگی ایران و پاکستان، تنها به علاقه او به فرهنگ و ادبیات ایران محدود نمی‌شود؛ زبان فارسی یکی از مهمترین ابزار‌های بیان اندیشه‌های فلسفی، عرفانی و اجتماعی این متفکر شبه قاره بوده است.
اقبال بخش قابل توجهی از آثار ادبی خود را به فارسی سروده و در مجموعه‌هایی همچون «اسرار خودی»، «رموز بی خودی»، «پیام مشرق»، «زبور عجم»، «جاوید نامه» و «پس چه باید کرد‌ای اقوام شرق» دیدگاه‌های خود را درباره انسان، جامعه، معنویت، استقلال و بیداری ملت‌ها بیان کرده است.
امسال بزرگداشت روز اقبال در پاکستان با آغاز برنامه گرامیداشت یکصد و پنجاهمین سالروز تولد این متفکر همراه شده است و دولت پاکستان اعلام کرده است این برنامه از ۹ نوامبر ۲۰۲۶ آغاز و تا ۹ نوامبر ۲۰۲۷ ادامه خواهد داشت و شامل همایش‌های بین‌المللی، نشست‌های علمی و پژوهشی، جشنواره‌های ادبی، نمایشگاه‌ها و برنامه‌های فرهنگی و آموزشی خواهد بود.
«شهباز شریف» نخست وزیر پاکستان نیز در پیام خود به مناسبت یکصد و چهل و نهمین سالروز تولد اقبال، بر اهمیت اندیشه‌های او در بیداری فکری مسلمانان شبه قاره و ضرورت انتقال میراث فکری این شخصیت به نسل‌های آینده تاکید کرده است. وی همچنین وحدت امت اسلامی، برادری جهانی و همزیستی مسالمت‌آمیز را از پیام‌های ماندگار اندیشه اقبال برشمرده است.
برای ایران و پاکستان نیز این مناسبت فرصتی برای تقویت پیوند‌های فرهنگی و معرفی مشترک میراث فارسی اقبال به نسل جوان است؛ به ویژه در شرایطی که اشتراکات تاریخی و تمدنی دو کشور می‌تواند زمینه‌ای برای گسترش همکاری‌های فراتر از روابط سیاسی و اقتصادی فراهم آورد.
