به گزارش سرویس بین الملل خبرآنی به نقل از آسیا تایمز، پنتاگون به‌تدریج در حال درک این واقعیت است که زرادخانه کنونی آمریکا، از نظر تسلیحات متعارف و سلاح‌های نقطه‌زن، به‌شدت محدودتر از آن است که بتواند از یک جنگ طولانی‌مدت، یعنی جنگی بیش از چند روز، پشتیبانی کند.
فرسودگی و کاهش ذخایر تسلیحات کلیدی مانند موشک‌های پاتریوت و سامانه موشکی هیمارس، کمبود مهمات توپخانه‌ای ۱۵۵ میلی‌متری و فقدان رادار‌های جایگزین و سکو‌های پرتاب موشک، به‌خوبی ابعاد این مشکل را نشان می‌دهد. ناتوانی آمریکا در حفاظت مناسب از پایگاه‌های خود و متحدانش در برابر تهدیدی در سطح قدرت نظامی مانند ایران نیز نشان می‌دهد که راهکار‌های کنونی کارایی لازم را ندارند.
روسیه و چین، به همراه ایران و حتی یمن، به‌خوبی دریافته‌اند که آمریکا و متحدانش با مشکلی جدی مواجه هستند. در شرایط کنونی، هرگونه درگیری نظامی در اروپا یا آسیا می‌تواند برای ایالات متحده پیامد‌های ویرانگری به همراه داشته باشد.
علاوه بر همه این مسائل، تسلیحات آمریکایی به‌شدت گران شده‌اند و تولید آنها نیز دشوار است. قیمت هر فروند موشک رهگیر پاتریوت به حدود چهار میلیون دلار می‌رسد. از آنجا که برای انهدام یک هدف با احتمال موفقیت بالا، به دو موشک رهگیر نیاز است، استفاده از این سامانه از نظر اقتصادی مقرون‌به‌صرفه نیست.
در همین حال، پایه صنعتی دفاعی آمریکا عمدتاً از پنج شرکت عظیم تشکیل شده است: لاکهید مارتین، آر‌تی‌ایکس، نورثروپ گرومن، جنرال داینامیکس و بوئینگ. هر یک از این شرکت‌های غول‌پیکر در واقع مجموعه‌ای به‌هم‌پیوسته از شرکت‌هایی هستند که در نتیجه ادغام و تملک‌های متعدد شکل گرفته‌اند؛ بسیاری از این شرکت‌ها نیز اساساً برای تولید انبوه طراحی نشده بودند.
در حوزه سنتی‌تر صنایع دفاعی نیز تولیدکنندگان مهمات و لوله توپ عمدتاً شرکت‌هایی قدیمی هستند که توان افزایش چشمگیر سرعت تولید را ندارند.
انحصار پنج غول دفاعی؛ میراث سیاست پنتاگون در دهه ۱۹۹۰
تجمیع و تمرکز صنایع دفاعی آمریکا با ابتکار پنتاگون و با هدف کاهش هزینه‌های سربار و تسریع روند تأمین و خرید تجهیزات نظامی شکل گرفت.
این روند در ۲۱ ژوئیه ۱۹۹۳ آغاز شد؛ زمانی که لز اسپین، وزیر دفاع وقت آمریکا، و متیو پری، معاون وزیر دفاع، از حدود دوازده شرکت بزرگ صنایع دفاعی دعوت کردند تا در نشستی شرکت کنند. در آن زمان، حدود ۲۰ شرکت در این رده فعالیت داشتند. به حاضران گفته شد که طی پنج سال آینده، نیمی از این شرکت‌ها باید از صحنه خارج شوند.
بر اساس گزارش‌ها، اسپین و پری اعلام کردند که وزارت دفاع دیگر هیچ قراردادی به شرکت‌هایی که در این فرایند باقی نمانند، واگذار نخواهد کرد. این ضیافت شام در پنتاگون از آن زمان به «شام آخر» شهرت یافته است.
تجمیع مورد حمایت پنتاگون در نهایت به شکل‌گیری پنج شرکت بسیار بزرگ صنایع دفاعی منجر شد که کنترل بخش عمده سامانه‌های تسلیحاتی پیشرفته را در اختیار گرفتند. این شرکت‌ها محصولات خود را با قیمت‌های بسیار بالا عرضه کردند و عملاً هیچ فشاری برای تسریع تولید، کاهش هزینه‌ها یا نگرانی از رقابت با سایر تولیدکنندگان احساس نمی‌کردند.
رقبای خارجی نیز از ورود به این بازار کنار گذاشته شدند.
برای نمونه، طرح استفاده از هواپیمای سوخت‌رسان اروپایی ایرباس که از قابلیت‌های برتری برخوردار بود، کنار گذاشته شد و در مقابل، طرح پیشنهادی بوئینگ برای ساخت یک هواپیمای سوخت‌رسان که هنوز آزمایش نشده و با مشکلات متعددی مواجه بود، مورد حمایت قرار گرفت.
حتی زمانی که انگلیس پیشنهاد استفاده از یک هواگرد با قابلیت برخاست و فرود کوتاه از نوع هریر را مطرح کرد، آمریکا بر طراحی مجدد آن و تولید در داخل خاک خود اصرار ورزید؛ تصمیمی که هزینه‌ها را به‌شدت افزایش داد و تحویل تجهیزات را به تأخیر انداخت.
همین اتفاق درباره برنامه ساخت ناوچه‌های نیروی دریایی آمریکا با عنوان FFG- (X) نیز رخ داد؛ برنامه‌ای که اکنون کنار گذاشته شده است. این پروژه بر پایه پلتفرم موفق اروپایی «فرم» (FREMM) طراحی شده بود.
اگر نیروی دریایی آمریکا در طراحی این شناور دستکاری نمی‌کرد، سامانه‌های ناسازگار آمریکایی را به آن نمی‌افزود و بدون ضرورت آن را از نو مهندسی نمی‌کرد، امروز ناوچه‌های جدید در اختیار ناوگان دریایی این کشور قرار داشتند.
در واقع، خرید مستقیم کشتی‌های آماده از کارخانه‌های کشتی‌سازی اروپایی نیز می‌توانست تصمیمی منطقی و اقتصادی باشد. متأسفانه قوانین آمریکا استفاده از بدنه کشتی‌های ساخت خارج را ممنوع می‌کنند.
مشکلات ساختاری زرادخانه‌های دولتی آمریکا
فراتر از ناکامی در برون‌سپاری تولید به شرکت‌های خارجی، زرادخانه‌های تحت کنترل دولت آمریکا نیز با مشکلات جدی در حوزه تولید و ساخت تجهیزات مواجه هستند.
نمونه بارز این مسئله، زرادخانه واترویت در شمال ایالت نیویورک است. این مجموعه در سال ۱۸۱۳ تأسیس شده و تولیدکننده لوله توپ‌های ۱۵۵ میلی‌متری و توپ‌های ۱۲۰ میلی‌متری تانک‌های آمریکایی است.
لوله این توپ‌ها نسبتاً سریع فرسوده می‌شوند یا تغییر شکل می‌دهند و گاهی هر دو مشکل به‌طور همزمان رخ می‌دهد؛ بنابراین، تعویض آنها ضروری است.
زرادخانه واترویت سالانه تنها قادر به تولید ۲۱۶ لوله توپ ۱۵۵ میلی‌متری است؛ رقمی که بسیار کمتر از نیاز واقعی است.
در اوکراین، حدود یک‌سوم توپ‌های سنگین این کشور عمدتاً به دلیل نبود لوله‌های جایگزین از چرخه عملیاتی خارج شده‌اند.
در حال حاضر، حجم سفارش‌های معوق زرادخانه واترویت به ۹۰۰ میلیارد دلار رسیده است و تولید تنها یک لوله توپ در این مجموعه چهار ماه زمان می‌برد.
واترویت در زمره مجموعه‌های دفاعی دولتی است که عملاً دست‌نخورده باقی مانده‌اند و هرگونه پیشنهاد برای تأمین مالی یک تولیدکننده رقیب از ابتدا با مخالفت مواجه می‌شود. این زرادخانه هم تحت مالکیت دولت است و هم به دست دولت اداره می‌شود.
جست‌و‌جو برای یافتن روش‌هایی ارزان‌تر و سریع‌تر جهت تولید تسلیحات تازه آغاز شده است، اما اجرای اصلاحات واقعی دست‌کم چند سال زمان خواهد برد.
با وجود ناکامی‌های دفاعی قابل‌توجه آمریکا در منطقه خلیج فارس ــ جایی که این کشور با در اختیار داشتن پیشرفته‌ترین تجهیزات پدافند هوایی خود نتوانست از پایگاه‌های نظامی‌اش در برابر حملات ایران و در موارد اخیرتر در برابر یمن محافظت کند ــ به نظر می‌رسد حتی بهترین راهکار‌های تسلیحاتی آمریکا نیز به‌اندازه کافی کارآمد نیستند.
پاتریوت؛ سامانه‌ای گران‌قیمت با ذخایر محدود
سامانه پاتریوت را در نظر بگیرید؛ مهم‌ترین سامانه پدافند هوایی آمریکا. این سامانه نخستین بار در سال ۱۹۸۵ عملیاتی شد و طی بیش از چهار دهه بعد، در قالب نسخه‌ها و ارتقا‌های مختلف توسعه یافت. پاتریوت در ابتدا برای انهدام هواپیما‌های دشمن طراحی شده بود؛ مأموریتی مشابه آنچه سامانه هاوک (I-Hawk) که پیش از آن استفاده می‌شد، بر عهده داشت.
از جمله مهم‌ترین ارتقا‌های پاتریوت، معرفی پیشرفته‌ترین موشک رهگیر آن، یعنی PAC-۳، در سال ۱۹۹۹ بود. بهبود رادار‌ها و ارتقای قابلیت یکپارچه‌سازی این سامانه با دیگر تجهیزات دفاعی، از جمله سامانه تاد (THAAD)، نیز در زمره این پیشرفت‌ها قرار دارد.
با این حال، در حال حاضر ذخایر موشک‌های رهگیر PAC-۳ به‌شدت محدود است.
تنها طی یک دوره پنج‌هفته‌ای در اوج درگیری‌های خاورمیانه در اوایل سال جاری میلادی، نیرو‌های آمریکایی و ائتلاف متحدان این کشور حدود یک‌هزار و ۷۰۰ موشک پاتریوت مصرف کردند.
ذخایر کنونی آمریکا از این موشک‌ها حدود ۷۵۰ فروند برآورد می‌شود. شرکت لاکهید مارتین سالانه حدود ۶۵۰ موشک تولید می‌کند، اما تأخیر‌های متعددی در روند تولید وجود داشته است؛ از جمله در ساخت جست‌وجوگر راداری موشک‌های PAC-۳ و PAC-۳ MSE که شرکت بوئینگ مسئول تولید آن است.
پنتاگون به‌تازگی فروش ۵۰۰ فروند موشک پاتریوت به اوکراین را تصویب کرده است، اما همان‌طور که ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، نیز اشاره کرده است، تحویل این موشک‌ها ممکن است چندین سال طول بکشد.
مشکل این نیست که نسخه‌های ارتقایافته پاتریوت عملکرد مناسبی ندارند؛ هرچند برخی درباره کارایی کلی آنها در برابر موشک‌های بالستیک مدرن تردید دارند. مسئله اصلی، توانایی این سامانه برای بقا و مقابله با موج‌های متوالی حملات است؛ حملاتی که می‌توانند ترکیبی از پهپادها، موشک‌های کروز و موشک‌های بالستیک باشند.
علاوه بر این، هزینه این سامانه‌ها سرسام‌آور است و همین مسئله جست‌و‌جو برای یافتن جایگزین‌های ارزان‌تر را ضروری کرده است.
در حال حاضر، هیچ سامانه رقیب مستقیمی برای پاتریوت در آمریکا وجود ندارد. اگرچه وزارت جنگ آمریکا در تلاش است تولید موشک‌های رهگیر را تسریع کند، اما این اقدام به‌تنهایی کافی نیست.
پنتاگون باید راهکاری برای مقابله با حملات انبوه و موجی پیدا کند؛ راهکاری که احتمالاً مستلزم افزایش چشمگیر تعداد سامانه‌های پدافند هوایی و به‌کارگیری نوآوری‌های متعدد است. این نوآوری‌ها می‌تواند شامل استفاده از هوش مصنوعی، شبکه‌سازی عمیق و یکپارچه‌سازی سامانه‌های زمینی، دریایی و هوایی متعدد باشد تا امکان انهدام پهپادها، موشک‌های کروز و موشک‌های بالستیک دشمن فراهم شود.
ضرورت کنار گذاشتن سیاست «اول آمریکا» در تولید تسلیحات
به‌جای رویکرد محدودنگرانه «خرید محصولات آمریکایی» که چیزی جز نوعی انحصارطلبی حمایت‌گرایانه نیست.
تنها راهکار عملی برای تولید تسلیحات به میزان کافی و متناسب با نیازهای جنگ‌های امروزی، تقسیم و توزیع ظرفیت تولید میان کشور‌های متحد است.
پنتاگون همچنین باید در سیاست‌های خود درباره هزینه‌های سربار تحمیل‌شده بر فرایند تولید و آزمایش تسلیحات تجدیدنظر کند؛ چراکه ایجاد گلوگاه‌های تولیدی و تشدید موانع اداری و اجرایی، راهگشای آینده نخواهد بود.
رقبای بالقوه آمریکا از هم‌اکنون دریافته‌اند که این کشور، به‌جز در عملیات بسیار محدود، آمادگی لازم برای ورود به جنگ را ندارد.
این مسئله نه‌تنها بر سیاست خارجی آمریکا تأثیر می‌گذارد، بلکه در نهایت امنیت ملی این کشور را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد.
