پایگاه خبری خبر آنی، گروه استان‌ها، حمیدرضا عبدالمنافی: پشم، پیش از آنکه کیف شود، فاصله‌ای است میان گله و دست. در روستای دوروان کرج (دروان)، این فاصله با آب و صابون و ماساژ پر می‌شود و با سوزن‌کاری استوار می‌ماند. الیافی که بخشی از آن از دامداری‌های همین حوالی می‌آید، زیر دست هنرمند به بدنه‌ای بدل می‌شود که نه برش می‌خواهد و نه دوخت معمول. نام این هنر «کچه‌بافی» است و بیشتر مسافران جاده آتشگاه هنوز آن را نشنیده‌اند.
در کچه‌بافی شتاب جایی ندارد. طرح اول روی کاغذ می‌آید، الیاف جان می‌گیرند و بعد نوبت جزئیات است: برگی که جداگانه ساخته می‌شود و با حوصله بر بدنه کیف می‌نشیند. هرچه نقش ظریف‌تر، زمان بیشتر. این هنر ماده‌اش را از پشم می‌گیرد و در ظاهر به نمدمالی می‌ماند، اما به گفته اهل کار راهی جداست.
این هنر در روستایی جان می‌گیرد که خودش هنوز جایی در نقشه ذهنی مسافران پیدا نکرده است. دوروان در ۲۳ کیلومتری شمال غربی کرج، در مسیر جاده آتشگاه و در محدوده روستای خوارس، میان کوه‌های البرز نشسته است. پرسش این گزارش ساده است: روستایی با چنین ظرفیت‌هایی، چرا باید این‌قدر در سایه بماند؟
دوروان؛ ییلاقی در دل البرز
جاده آتشگاه از شمال کرج، پیچ‌وخم‌های کوهستان را یکی‌یکی پشت سر می‌گذارد و هرچه بالاتر می‌روید، هوا خنک‌تر و سبزی پررنگ‌تر می‌شود.
دوروان یا همان روستای دروان در همین مسیر، لابه‌لای دامنه‌های البرز جا خوش کرده است؛ با باغ‌های میوه و گیاهان دارویی که در دامنه‌ها می‌روید.
اما طبیعت، تنها سرمایه این روستا نیست. در کنار باغ و دامداری، دست‌های اهالی هم کاری را آغاز کرده‌اند که می‌خواهد نام دوروان را از دایره محلی بیرون ببرد.
نه نمد، نه دوخت
سید محسن جوادی‌نیا، از اهالی دوروان، یکی از کسانی است که این راه را پیش گرفته‌اند، می‌گوید: کچه بافی یکی از فعالیت‌های صنایع‌دستی ماست که با پشم انجام می‌شود و محصولاتی با طرح‌ها و رنگ‌های متنوع به وجود می‌آورد.
وی که اجازه نمی‌دهد این هنر با نمدمالی یکی گرفته شود در ادامه توضیح می‌دهد: هرچند ماده اولیه هر دو پشم است، فرایند کچه‌بافی با نمدمالی کاملاً متفاوت است. تفاوت از کار روی کیف آغاز می‌شود.
به گفته این فعال صنایع‌دستی، ابتدا طرح و الگو آماده می‌شود و سپس پشم با آب و صابون و ماساژ شکل می‌گیرد. این مرحله باید با دقت انجام شود تا الیاف به هم متصل شوند و بدنه کیف به فرم موردنظر برسد.
در کیف پارچه‌ای، برش و دوخت لازم است؛ اما در کچه‌بافی، بدنه محصول با شکل‌دهی الیاف ساخته می‌شود و برای اتصال بخش‌ها از دوخت معمول با نخ خبری نیست. نقش‌های استفاده شده بر روی محصولات داستان دیگری دارند.
این هنرمند روستایی می‌گوید برای ساخت نقش‌هایی مثل برگ، اجزا جداگانه آماده و بعد روی بدنه کیف قرار داده می‌شوند؛ اجرای این جزئیات به دقت و حوصله زیادی نیاز دارد و هرچه طرح ظریف‌تر باشد، زمان بیشتری برای تکمیل آن لازم است.
سوزن‌کاری هم در این میان نقش دارد. به گفته جوادی‌نیا، الیاف پشم با سوزن‌کاری به هم متصل می‌شوند و با تکرار آن، بافت موردنظر شکل می‌گیرد.
نخ و سوزنِ دوخت معمول در این کار جایی ندارند؛ اتصال الیاف با روش مخصوص انجام می‌شود.
مواد اولیه، رگ حیاتی این کار است
جوادی‌نیا می‌گوید: تلاش می‌کنیم پشم موردنیاز را از دامداری‌های دوروان و روستاهای اطراف تأمین کنیم. اما برای محصولاتی با کیفیت بالاتر، ممکن است از پشم‌های مرغوب‌تری مانند مرینوس هم استفاده شود که بخشی از آن از خارج از کشور می‌آید.
وی سهم پشم محلی و وارداتی را مشخص نکرده است.
برای این فعال حوزه کچه‌بافی کیفیت پشم تعیین‌کننده است: «کیفیت پشم در استحکام و دوام محصول اهمیت زیادی دارد. الیاف باید طوری آماده شوند که به‌خوبی به هم متصل شوند.» رنگ هم کم‌اهمیت‌تر از پشم نیست.
به گفته جوادی‌نیا، انتخاب رنگ مناسب، هماهنگی آن با طرح و ثبات رنگ از نکات مهم کار است.
از کیف تا زیرانداز
کچه‌بافی در کیف خلاصه نمی‌شود.
جوادی‌نیا می‌گوید: استفاده از پشم و این روش تولید تنها به کیف محدود نمی‌شود و می‌توان محصولات متنوعی با آن تولید کرد. زیرانداز، پادری، عروسک‌های کچه‌ای، دستکش و شال از جمله این محصولات‌اند و بسته به طرح و کاربرد، چیزهای دیگری هم می‌شود ساخت.
وی به خاصیت گرمایی پشم هم اشاره می‌کند. پشم ماده‌ای طبیعی است و در این کار، استحکام بافت و کیفیت نهایی اهمیت دارد.
از نظر این فعال صنایع‌دستی، هنر دست باید بازار هم بیابد. جوادی‌نیا از برنامه‌هایی برای عرضه محصولات در بازار داخلی و خارجی می‌گوید و شناخت ذائقه مخاطب را شرط توسعه می‌داند: «نکته مهم، توجه به سلیقه مشتری است و باید محصول متناسب با سلیقه هر بازار عرضه شود.»
حمایتی که هنوز نیامده
جوادی‌نیا درباره حمایت نهادهای مرتبط، از جمله اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، می‌گوید: تاکنون حمایتی از این مجموعه دریافت نکرده‌ایم و امیدواریم در آینده به این ظرفیت توجه شود.
وی معتقد است کچه‌بافی به‌واسطه روش تولید و طراحی‌اش می‌تواند ظرفیت تازه‌ای برای معرفی صنایع‌دستی البرز باشد و به یکی از سوغات‌های کرج و دوروان تبدیل شود.
از نگاه این فعال صنایع‌دستی، با توسعه تولید، بازاریابی و حمایت می‌شود هم بازار را گسترش داد و هم از این ظرفیت برای معرفی روستا بهره برد.
دوروان؛ روستایی با باغ‌هایی که هنوز میوه می‌دهند
صنایع‌دستی، تنها سرمایه روستای دوروان نیست. در کنار صنایع‌دستی، محصولات باغی هم از ظرفیت‌های این روستا هستند. از گیلاس، گردو، آلبالو و دیگر محصولات باغ‌ها نام می‌برد. کشاورزی در کنار گردشگری و صنایع‌دستی می‌تواند هم روستا را بهتر معرفی کند و هم فرصت‌های اقتصادی را متنوع‌تر.
این روستای زیبای کرج را چه کسی به مسافر نشان خواهد داد؟
گردشگر ایرانی که هوای خنک، باغ میوه و سفره‌ای ساده می‌خواهد، و توریست خارجی که دنبال تجربه‌ای بومی و دست‌ساز است، هر دو می‌توانند در دوروان چیزی بیابند: میوه‌ای که از شاخه چیده می‌شود و کیفی که از پشم همین دامنه‌ها شکل گرفته است. اما مسافر وقتی می‌آید که راه را بشناسد و از وجود مقصد خبر داشته باشد.
به نظر می‌رسد ظرفیت‌های دوروان هنوز بیش از آنچه دیده شده، در سایه مانده است. در روستایی که هنرمندش از نبود حمایت می‌گوید، این پرسش بجاست که نهادهای محلی، از دهیاری تا شورا، برای شناساندن آن چه گام‌هایی برداشته‌اند یا می‌توانند بردارند؟
تابلو و نقشه، معرفی در رویدادهای گردشگری و صنایع‌دستی، و فراهم‌کردن جایی برای عرضه محصولات اهالی، کارهایی نیست که از توان یک روستا بیرون باشد؛ بیشتر اراده می‌خواهد. دوروان منتظر مسافر است و اینکه مسافر او را بیابد، از همین‌جا شروع می‌شود.
