به گزارش سرویس‌خبری فرهنگی خبرگزاری خبر آنی، بر اساس آمارهای نشر در 6 ماه نخست سال 1405 (بهار و تابستان)، در مجموع 48 هزار و 486 عنوان کتاب منتشر شده که در مقایسه با بازه زمانی مشابه سال گذشته، کاهش 6.48 درصدی و افت 3 هزار و 359 عنوانی را نشان می‌دهد.
افت تألیف و افت ترجمه
از میان عناوین منتشرشده، 36 هزار و 593 عنوان تألیفی و 11 هزار و 893 عنوان ترجمه بوده است. مقایسه این آمار با بازه زمانی مشابه سال گذشته حاکی از آن است که افت تألیف با 2 هزار و 829 عنوان (کاهش 7.18 درصدی)، شدتی به‌مراتب بیشتر از افت ترجمه با 530 عنوان (کاهش 4.28 درصدی) داشته است.
ناشران تهرانی 28 هزار و 190 عنوان و ناشران استانی 20 هزار و 296 عنوان کتاب منتشر کرده‌اند. همچنین شمار کتاب‌های چاپ اول 34 هزار و 945 عنوان و شمار آثار تجدیدچاپی 13 هزار و 541 عنوان به ثبت رسیده است. مقایسه آمارها نشان می‌دهد که بازار در حوزه چاپ اول با کاهش 1.42 درصدی و در حوزه تجدید چاپ با افت سنگین 17.5 درصدی مواجه شده است.
مرگ بیش از نیمی از عناوین چاپ اول
این آمار بیانگر آن است که اگرچه ناشران کماکان تمایل خود به انتشار آثار چاپ اول را حفظ کرده‌اند، اما از سوی دیگر بیش از نیمی از عناوین پس از چاپ اول متوقف می‌شوند. به عبارت دیگر، چرخه عمر کتاب در بازار به‌شدت کوتاه‌تر شده و آثار کمتری موفق به جذب دوباره مخاطب و رسیدن به نوبت‌های بعدی چاپ می‌شوند.
شمارگان 13 درصد آب رفت
میانگین شمارگان کتاب در نیم‌سال جاری 714 نسخه و شمارگان کل کتاب‌های منتشرشده برای جمعیت 81 میلیونی کشور، 34 میلیون و 655 هزار و 817 نسخه بوده است. میانگین شمارگان در قیاس با سال گذشته افت 12.61 درصدی را ثبت کرده است.
افت نزدیک به 13 درصدی شمارگان در شرایطی رقم خورده که سال گذشته نیز تیراژ با قرار گرفتن در مرز بحران (حدود 800 نسخه) وضعیت شکننده‌ای داشت. از سوی دیگر، امروزه عمده فعالان بازار نشر به این واقعیت اذعان دارند که شمارگان واقعی بازار بسیار کمتر از آمار خوداظهاری ناشران است که در سامانه‌های رسمی ثبت می‌شود؛ شواهد میدانی نشان می‌دهد شمارگان واقعی بسیاری از کتاب‌ها به زیر 200 نسخه سقوط کرده است، چرا که ناشران عمدتاً به چاپ‌های دیجیتال پناه برده‌اند تا خواب سرمایه در انبارها و ریسک اقتصادی را به حداقل برسانند.
میانگین 714 نسخه‌ای در کل بازار و انتشار نزدیک به 48 هزار و 500 عنوان کتاب در نیم‌سال نخست، شاید در وهله اول نمایی از پویایی ظاهری بدنه نشر را بازتاب دهد، اما شمارگان چندصدتایی سال‌های اخیر حکایت از واقعیتی تلخ دارد؛ ناشران زیر فشار گرانی کاغذ و افت توان خرید جامعه، به سمت چاپ آثاری با شمارگان حداقلی حرکت کرده‌اند. بازار کتاب عملاً با پدیده «تورم عناوین ویترینی» مواجه شده است؛ آثاری که صرفاً اعلام وصول می‌گیرند، اما به دست مخاطب انبوه نمی‌رسند.
میانگین قیمت و شکل‌گیری رکود تورمی
میانگین قیمت کتاب‌های منتشرشده در 6 ماه نخست سال جاری، 2 میلیون و 754 هزار و 5 ریال و ارزش ریالی کل بازار به 95 میلیارد و 442 میلیون و 324 هزار و 681 ریال رسیده است.
بررسی‌های مقایسه‌ای نشان می‌دهد قیمت کتاب با رشد بیش از 40 درصدی روبه‌رو شده که با توجه به نرخ‌های کنونی بازار کاغذ و خدمات چاپ، توجیه‌پذیر به نظر می‌رسد؛ اما جهش 79 هزار تومانی قیمت میانگین هر جلد (از حدود 196 هزار به حدود 275 هزار تومان)، نقشی تعیین‌کننده در افت شمارگان ایفا کرده است. با گران‌تر شدن کتاب، قدرت خرید مخاطبان کاهش یافته و ناشران ناچار شده‌اند تیراژ هر نوبت را پایین بیاورند.
در رده‌بندی دیویی نشر، «علوم اجتماعی» با 10 هزار و 112 عنوان در صدر جدول قرار دارد و پس از آن «ادبیات» با 8 هزار و 596 عنوان، «کودک و نوجوان» با 7 هزار و 266 عنوان و «علوم کاربردی» با 5 هزار و 827 عنوان در رتبه‌های بعدی جای گرفته‌اند. کمترین میزان نشر نیز به حوزه «کلیات» با 691 عنوان اختصاص یافته است.
ادبیات و چالش‌های آماری بقا
در رده ادبیات، از مجموع 8 هزار و 596 عنوان منتشرشده، 5 هزار و 956 عنوان تألیفی و 2 هزار و 640 عنوان ترجمه بوده است. شمار آثار چاپ اول این بخش به 5 هزار و 811 عنوان و کتاب‌های تجدیدچاپی به 2 هزار و 785 عنوان رسیده است.
در شرایطی که سهم ترجمه در کل بازار نشر 24.5 درصد است، این شاخص در ادبیات به 30.7 درصد می‌رسد که نشان‌دهنده اقبال ناشران و مخاطبان به بازار رمان‌های ترجمه‌ای عامه‌پسند و پرفروش‌های جهانی است.
تجدید چاپ کمتر از یک‌سوم کتاب‌های ادبی
فاصله چشمگیر میان چاپ اول (5 هزار و 811 عنوان) و تجدید چاپ (2 هزار و 785 عنوان) آشکار می‌سازد که کمتر از یک‌سوم کتاب‌های حوزه ادبیات به دور دوم چاپ می‌رسند و بخش اعظم آنها پس از همان شمارگان اندک اولیه به فراموشی سپرده می‌شوند.
توقف 68 درصدی آثار ادبی در چاپ نخست
به بیان دقیق‌تر، نزدیک به 68 درصد از کتاب‌های ادبی در همان نوبت اول متوقف می‌شوند. این شاخص به‌روشنی نشان می‌دهد ادبیات داستانی و شعر امروز با عارضه «تک‌چاپ ماندن» روبه‌روست و تنها گروه معدودی از کتاب‌ها می‌توانند مخاطب پایداری برای بازنشر مکرر بیابند.
میانگین شمارگان ادبیات با افتی نگران‌کننده به 553 نسخه سقوط کرده و مجموع شمارگان این حوزه تنها 4 میلیون و 754 هزار و 660 نسخه بوده است. میانگین شمارگان این حوزه نه‌تنها از کل بازار کمتر است، بلکه تقریباً به نصف شمارگان حوزه کودک و نوجوان تقلیل یافته است. ناشران رمان و شعر به دلیل ابهام در بازگشت سرمایه، اغلب آثار را در شمارگان زیر 200 نسخه راهی بازار می‌کنند.
میانگین قیمت کتاب‌های ادبی 250 هزار تومان و ارزش ریالی کل این بخش 11 میلیارد و 904 میلیون و 162 هزار و 920 ریال ثبت شده است.
هجوم سنگین ترجمه به حوزه کودک و نوجوان
در حوزه کودک و نوجوان، از مجموع 7 هزار و 266 عنوان منتشرشده، 4 هزار و 370 عنوان تألیفی و 2 هزار و 896 عنوان ترجمه بوده است.
سهم ترجمه در این بخش به مرز 40 درصد نزدیک شده که بالاترین ضریب وابستگی به متن خارجی در میان رده‌های پرمخاطب نشر به شمار می‌رود.
در این حوزه، شمار کتاب‌های چاپ اول 3 هزار و 949 عنوان و شمار تجدیدچاپی‌ها 3 هزار و 317 عنوان بوده است. شمار بالای تجدید چاپ اگرچه به شرایط خاص این حوزه مربوط است اما نباید فراموش کرد که بخش عمده‌ای از این تجدید چاپ‌ها به بازنشر مجموعه‌های ترجمه‌ای و فانتزی‌های غربی، عملاً عرصه رقابت را برای نویسندگان و تصویرگران متعهد داخلی ناهموار کرده است.
تولید یک نسخه به‌ازای هر 2.5 کودک
میانگین شمارگان حوزه کودک و نوجوان هزار و 117 نسخه و مجموع نسخه‌های چاپ‌شده 8 میلیون و 552 هزار و 109 جلد بوده است. این یعنی برای جامعه حدود 21 میلیون نفری کودکان و نوجوانان کشور (زیر 15 سال)، در طول نیم‌سال به ازای هر 2.5 نفر تنها یک نسخه کتاب به چاپ رسیده است.
میانگین شمارگان هزار و 117 نسخه‌ای و نسبت تجدید چاپ به چاپ اول حکایت از آن دارد که این رده سنی همچنان فعال‌ترین و اقتصادی‌ترین محور بازار نشر است؛ چرا که خانواده‌ها با وجود تنگناهای معیشتی، هزینه برای کتاب فرزندان را جزو اولویت‌های سبد مصرفی قرار می‌دهند.
با این وجود، انتشار تنها 8 میلیون و 552 هزار نسخه کتاب برای 21 میلیون کودک و نوجوان، زنگ خطر محسوب می‌شود؛ آن هم در عصر سرگرمی‌های دیجیتال که کتاب و کتابخوانی نیازمند ضریب نفوذ بالاتری است.
میانگین قیمت کتاب کودک 140 هزار تومان و ارزش ریالی کل این حوزه 12 میلیارد و 26 میلیون و 933 هزار و 50 ریال بوده است.
غلبه تالیف بر ترجمه و ضرورت اصلاح شبکه توزیع
در کنار آسیب‌ها و کاستی‌های موجود، نقاط قوتی نیز در گزارش آماری به چشم می‌خورد. برای نمونه سهم تألیف با حدود 75 درصد در برابر سهم 25 درصدی ترجمه همچنان دست برتر را حفظ کرده است. این توازن در بخش‌های ادبیات و کودک و نوجوان نیز برقرار است و نشان می‌دهد با وجود موانع اقتصادی، تالیف تکیه‌گاه اصلی صنعت نشر باقی مانده است.
از سوی دیگر رشد انتشار کتاب در شهرستان ها نیز حائز اهمیت است، تولید 28 هزار و 190 عنوان در پایتخت در برابر 20 هزار و 296 عنوان در تمامی استان‌ها و شهرستان‌های کشور، نشان می‌دهد تمرکز چرخه اقتصاد نشر (ناشران بزرگ، توزیع، چاپخانه‌های مدرن و رسانه‌ها) همچنان در تهران قرار دارد.
اما سهم 42 درصدی شهرستان‌ها نشان از رشد چاپخانه‌ها و ناشران استانی دارد، اگرچه بسیاری از این آثار در بازارهای بومی محدود مانده و شبکه توزیع سراسری ندارند. به نظر می‌رسد با توجه به وضعیت نشر کتاب در کشور، باید به سمت تحول در زنجیره توزیع، توسعه کتابخانه‌های عمومی و مدارس برای دسترسی بیشتر کودکان و نوجوانان به کتاب، و تدبیر بسته‌های حمایتی هدفمند در حوزه خرید کتاب حرکت کنیم.
انتهای پیام/
