به گزارش سرویس‌خبری مهر، در برنامه «میز اقتصاد» شبکه خبر، اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت با حضور انسیه کتابچی، پژوهشگر جمعیت، علیرضا عابدینی، حسابرس کل بانک مرکزی دیوان محاسبات کشور، فاطمه محمدبیگی، نماینده مجلس شورای اسلامی و ناظر اجرای این قانون، و سارا جلالی، معاون اداره عملیات اعتباری بانک مرکزی، بررسی شد.
مهم‌ترین محورهای این برنامه، تأخیر در پرداخت تسهیلات ازدواج و فرزندآوری، بلاتکلیفی خانواده‌ها در دریافت زمین، اجرای یارانه سه‌برابری خانواده‌های مشمول و ضرورت نظارت بر عملکرد دستگاه‌های مسئول بود.
اجرای ناقص مشوق‌های اقتصادی قانون جوانی جمعیت
انسیه کتابچی، پژوهشگر جمعیت، با اشاره به اینکه حدود یک‌سوم مواد قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت به مشوق‌های مستقیم و غیرمستقیم اقتصادی مربوط است، گفت برخی از این مواد، مانند سهام تولد فرزند و معافیت‌های مالیاتی موضوع ماده ۱۸، هرگز به‌درستی اجرا نشده‌اند.
وی با بیان اینکه تسهیلات ازدواج و فرزندآوری از ابتدا وارد مسیر اجرا شدند، افزود: این تسهیلات در سال‌های گذشته با فرازونشیب‌هایی همراه بوده‌اند و در پایان سال ۱۴۰۴، با وجود پرداخت سهمیه اعتباری پیش‌بینی‌شده، بیش از یک میلیون نفر همچنان در صف دریافت وام ازدواج و فرزندآوری قرار داشتند.
کتابچی همچنین با اشاره به وضعیت زمین‌های فرزندآوری و بیمه ناباروری تأکید کرد که اجرای این بخش‌ها هنوز با سطح نیاز و انتظارات جامعه فاصله دارد.
پرداخت ۲۰۹ همت وام ازدواج و ۴۸.۸ همت وام فرزندآوری در سال ۱۴۰۴
علیرضا عابدینی، حسابرس کل بانک مرکزی دیوان محاسبات کشور، با تشریح آمار تسهیلات حمایتی گفت در سال ۱۴۰۴، از سهمیه ۲۰۲ همتی تسهیلات ازدواج، ۶۲۲ هزار نفر به مبلغ ۲۰۹ همت وام دریافت کردند.
به گفته وی، در بخش فرزندآوری نیز از سهمیه ۵۶ همتی، به ۵۳۱ هزار نفر در مجموع ۴۸.۸ همت تسهیلات پرداخت شد.
عابدینی با اشاره به افزایش سهمیه تسهیلات در بودجه سال ۱۴۰۵ از ۲۷۰ همت به ۴۷۵ همت اظهار کرد: سهمیه ابلاغی تسهیلات ازدواج ۳۵۰ همت و سهمیه فرزندآوری ۸۵ همت بوده است.
وی تعداد افراد در صف دریافت وام ازدواج را حدود ۳۹۷ هزار نفر و متقاضیان در صف وام فرزندآوری را حدود ۳۹۵ هزار نفر اعلام کرد و گفت: با وجود افزایش اعتبارات، میزان پرداخت‌ها تا زمان ارائه آمار همچنان از سهمیه مورد انتظار عقب بود.
به گفته عابدینی، بانک مرکزی باید اقدامات نظارتی و انضباطی مؤثرتری انجام دهد تا پرداخت تسهیلات در طول سال صورت بگیرد و از انباشته‌شدن متقاضیان در ماه‌های پایانی جلوگیری شود.
محمدبیگی: ۴۸ درصد متقاضیان وام ازدواج همچنان در صف هستند
فاطمه محمدبیگی، نماینده مجلس شورای اسلامی و ناظر اجرای قانون جوانی جمعیت، با اشاره به گزارش دیوان محاسبات تا پایان شهریور ۱۴۰۵ گفت از مجموع متقاضیان واجد شرایط وام ازدواج، حدود ۴۸ درصد همچنان در صف دریافت تسهیلات قرار دارند.
وی همچنین در بخش تسهیلات فرزندآوری اعلام کرد که بر اساس آمار ارائه‌شده، حدود ۵۹ درصد متقاضیان واجد شرایط هنوز وام خود را دریافت نکرده‌اند.
محمدبیگی با اشاره به مراجعه خانواده‌های چندفرزندی و زوج‌های جوان به دفاتر نمایندگان مجلس، تأکید کرد که بسیاری از این خانواده‌ها با مشکلات معیشتی مواجه‌اند و برای دریافت تسهیلات ازدواج، فرزندآوری و تأمین مسکن مراجعه می‌کنند.
وی افزود: مجلس در جلسات خود با بانک مرکزی و سازمان بازرسی کل کشور، عملکرد بانک‌ها را بررسی کرده و برای برخی بانک‌های متخلف پرونده تشکیل شده است.
محمدبیگی همچنین از پیگیری نظارتی مجلس درباره عملکرد بانک مرکزی در پرداخت وام‌های فرزندآوری خبر داد.
تأخیر در پرداخت وام، شیرینی ازدواج و فرزندآوری را از بین می‌برد
کتابچی با اشاره به هدف اصلی تسهیلات حمایتی گفت این وام‌ها قرار است بخشی از هزینه‌های ابتدایی ازدواج و تولد فرزند را کاهش دهند و نگرانی خانواده‌ها را کمتر کنند.
وی افزود: وقتی پرداخت وام به تأخیر می‌افتد یا بانک‌ها برخلاف ضوابط، چند ضامن و مدارک اضافی درخواست می‌کنند، متقاضیان با دشواری‌های بیشتری مواجه می‌شوند و حتی پس از دریافت وام نیز ممکن است شیرینی این حمایت را احساس نکنند.
به گفته وی، با توجه به هزینه‌های ابتدایی تولد فرزند، از جمله پوشک و شیر خشک، لازم است تسهیلات در زمان مناسب و مطابق ضوابط قانونی پرداخت شوند.
بانک مرکزی: پرداخت تسهیلات در نیمه دوم سال افزایش می‌یابد
سارا جلالی، معاون اداره عملیات اعتباری بانک مرکزی، با اشاره به تأثیر شرایط سال گذشته بر عملکرد شبکه بانکی گفت: جنگ ۱۲روزه و جنگ رمضان و همچنین حملات سایبری به برخی بانک‌های بزرگ، بر روند پرداخت تسهیلات اثر گذاشته‌اند.
وی با بیان اینکه بانک مرکزی از طریق سامانه‌های ازدواج و فرزندآوری وضعیت متقاضیان را پیگیری می‌کند، افزود: در صورت طولانی‌شدن غیرمتعارف زمان انتظار، به بانک‌ها اخطار داده می‌شود و در مواردی بانک مرکزی می‌تواند رأساً نسبت به تعیین شعبه اقدام کند.
جلالی همچنین از افزایش پرداخت تسهیلات در ماه‌های مرداد، شهریور و مهر خبر داد و ابراز امیدواری کرد که با ادامه این روند، سهمیه‌های ابلاغی تا پایان سال محقق شوند.
وی با اشاره به استفاده از ابزارهای جدید حمایتی، از توسعه پرداخت‌های مرتبط با کارت رفاهی نیز سخن گفت.
یارانه سه‌برابری خانواده‌های کم‌درآمد هنوز پرداخت نشده است
کتابچی با اشاره به ماده ۱۳ قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت توضیح داد که بر اساس این ماده، یارانه خانواده‌های دهک‌های پایین درآمدی که فرزند سوم یا بیشتر دارند، باید سه برابر شود.
وی گفت این حمایت در سال‌های گذشته به دلیل پیش‌بینی‌نشدن در قوانین بودجه اجرا نشده بود، اما در بودجه سال ۱۴۰۵ برای آن پیش‌بینی لازم صورت گرفته است.
به گفته کتابچی، با وجود مشخص‌بودن مشمولان و آماده‌بودن سازوکار اجرایی، هماهنگی لازم میان سازمان برنامه و بودجه و سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها برای پرداخت این اعتبار انجام نشده است.
وی تأکید کرد که این حمایت، حق قانونی خانواده‌های مشمول است و باید هرچه سریع‌تر اجرایی شود.
تنها ۳۱ درصد متقاضیان زمین فرزندآوری به تخصیص زمین رسیده‌اند
محمدبیگی با اشاره به وضعیت اجرای قانون در حوزه زمین و مسکن اعلام کرد که از زمان ابلاغ قانون در آبان ۱۴۰۰ تا زمان ارائه آمار، مجموعاً ۱۱۳ هزار و ۷۴۴ زمین واگذار شده است؛ رقمی که به گفته وی، حدود ۳۱ درصد متقاضیان را شامل می‌شود.
وی همچنین اعلام کرد که از میان متقاضیان طرح زمین سه‌فرزندی، حدود ۳۵۹ هزار خانواده همچنان در انتظار تخصیص زمین هستند.
محمدبیگی با اشاره به مشکلات تأمین زمین در کلان‌شهرهایی مانند تهران، اصفهان، اهواز، تبریز، مشهد و شیراز گفت: هزینه مسکن سهم قابل‌توجهی از هزینه‌های خانوار را تشکیل می‌دهد و تأخیر در واگذاری زمین، فشار زیادی بر خانواده‌های پرجمعیت وارد می‌کند.
سازمان ملی زمین و مسکن: نزدیک به ۲۰۰ هزار متقاضی زمین دریافت کرده‌اند
تقی رضایی، عضو هیئت‌مدیره سازمان ملی زمین و مسکن، با ارائه آماری از روند اجرای طرح گفت: حدود ۳۲۸ هزار متقاضی در سامانه مربوطه تأیید نهایی شده‌اند که از این تعداد، نزدیک به ۲۰۰ هزار نفر زمین دریافت کرده یا قرارداد واگذاری برای آن‌ها تنظیم شده است.
وی افزود: بخشی از زمین‌های در نظر گرفته‌شده در شهرهای جدید و روستاها قرار دارند و در برخی مناطق، محدودیت‌های مربوط به اراضی کشاورزی، جنگلی و محیط‌زیستی، تأمین زمین را دشوار کرده است.
رضایی با تأکید بر ضرورت آماده‌سازی زمین‌ها گفت: زمین باید قابلیت ساخت‌وساز داشته باشد و تأمین آب، برق، گاز و سایر خدمات موردنیاز برای سکونت، به همکاری دستگاه‌های مختلف وابسته است.
وی همچنین از برگزاری جلسات مستمر برای پیگیری وضعیت متقاضیان خبر داد و گفت تلاش مجموعه بر این است که به درخواست خانواده‌های واجد شرایط پاسخ داده شود.
فاصله میان تخصیص و واگذاری زمین همچنان پابرجاست
کتابچی در جمع‌بندی بحث زمین‌های فرزندآوری گفت میان تعداد زمین‌های تخصیص‌یافته و زمین‌هایی که عملاً به خانواده‌ها واگذار شده‌اند، فاصله وجود دارد.
وی همچنین با اشاره به تفاوت عملکرد استان‌ها تأکید کرد که در برخی مناطق، روند واگذاری بهتر پیش رفته، اما در کلان‌شهرها، به‌ویژه تهران، مشکلات بیشتری وجود دارد.
این پژوهشگر جمعیت با انتقاد از بلاتکلیفی برخی متقاضیان گفت خانواده‌هایی که مدت‌ها در سامانه ثبت‌نام کرده‌اند، گاهی حتی از وضعیت تأیید یا رد درخواست خود نیز اطلاع روشنی ندارند.
برنامه «میز اقتصاد» در پایان با تأکید بر ضرورت پیگیری مستمر اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، خواستار پاسخ‌گویی دستگاه‌های مسئول درباره تسهیلات ازدواج و فرزندآوری، واگذاری زمین و اجرای سایر حمایت‌های پیش‌بینی‌شده در قانون شد.
تنها ۱۱۳ هزار و ۷۴۴ زمین به خانواده‌ها واگذار شده است
محمدبیگی در ادامه برنامه، با اشاره به وضعیت اجرای قانون در حوزه زمین و مسکن گفت: از زمان ابلاغ قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت در آبان‌ماه ۱۴۰۰ تا زمان ارائه آمار، مجموعاً ۱۱۳ هزار و ۷۴۴ زمین واگذار شده است.
وی افزود: بر اساس آمار ارائه‌شده، حدود ۳۱ درصد متقاضیان توانسته‌اند زمین دریافت کنند و لازم است روند تخصیص و واگذاری زمین به خانواده‌های واجد شرایط تسریع شود.
محمدبیگی با اشاره به عملکرد دولت چهاردهم در این زمینه گفت: از مجموع ۸۴۲ هزار و ۱۵۲ متقاضی طرح زمین سه‌فرزندی، حدود ۳۵۹ هزار و ۴۵۲ خانواده همچنان در انتظار تخصیص زمین هستند.
وی با بیان اینکه آمارهای مربوط به استان‌های مختلف نیز بررسی شده است، افزود: در برخی استان‌ها که تأمین زمین آسان‌تر بوده، عملکرد بهتری ثبت شده، اما کلان‌شهرها همچنان با صف‌های طولانی متقاضیان مواجه‌اند.
کلان‌شهرها با بیشترین چالش تأمین زمین روبه‌رو هستند
محمدبیگی با اشاره به وضعیت استان‌های اصفهان، خوزستان، آذربایجان شرقی، تهران، خراسان رضوی و فارس گفت: این استان‌ها و کلان‌شهرهای آن‌ها در اجرای طرح زمین فرزندآوری با مشکلات زیادی روبه‌رو هستند.
وی افزود: در آمار ارائه‌شده درباره این کلان‌شهرها، مجموعاً ۱۰۱ هزار و ۷۴۴ خانواده ثبت‌نام کرده‌اند که ۳۷ هزار و ۶۵ خانواده تأیید نهایی شده‌اند؛ با این حال، عملکرد تخصیص زمین همچنان با انتظار قانون‌گذار فاصله دارد.
این نماینده مجلس با اشاره به اینکه هزینه مسکن بین ۳۰ تا ۷۰ درصد هزینه‌های خانوار را تشکیل می‌دهد، خواستار تسریع در روند تأمین زمین شد.
محمدبیگی با اشاره به مراجعه خانواده‌ای دارای چهار فرزند به دفتر خود گفت: این خانواده که سه فرزند شیرخوار داشتند، با مشکل تأمین مسکن مواجه شده بودند و صاحب‌خانه از آن‌ها خواسته بود خانه را تخلیه کنند. درآمد ماهانه این خانواده حدود ۳۰ میلیون تومان بود که نیمی از آن صرف اجاره‌بها می‌شد.
وی تأکید کرد: وزارت راه و شهرسازی، ادارات کل استانی و بنیاد مسکن باید با مدیریت جهادی برای تأمین و تخصیص زمین همکاری کنند؛ زیرا خانواده‌ها در شرایط تورمی و با هزینه‌های سنگین مسکن، به حمایت‌های قانونی نیاز دارند.
محمدبیگی همچنین خواستار تسریع در الحاق زمین به محدوده روستاها و استفاده از ظرفیت‌های بنیاد مسکن برای اجرای این قانون شد.
سازمان ملی زمین و مسکن: نزدیک به ۲۰۰ هزار متقاضی تعیین تکلیف شده‌اند
تقی رضایی، عضو هیئت‌مدیره سازمان ملی زمین و مسکن، با ارائه توضیحاتی درباره آمار متقاضیان گفت: بر اساس آمار موجود، حدود ۳۲۸ هزار نفر در سامانه مربوط به طرح زمین فرزندآوری تأیید نهایی شده‌اند.
وی افزود: از این تعداد، برای ۱۹۹ هزار و ۱۰۷ نفر، تأمین زمین و قرارداد واگذاری انجام شده است؛ یعنی نزدیک به ۲۰۰ هزار نفر از جامعه هدف تعیین تکلیف شده‌اند.
رضایی با اشاره به وضعیت شهرهای جدید گفت: حدود ۱۲ هزار و ۵۸۵ واحد از این موارد در شهرهای جدید قرار دارد که تحت مدیریت شرکت عمران شهرهای جدید هستند. همچنین حدود ۲ هزار و ۳۵۵ واحد به روستاها مربوط می‌شود.
وی توضیح داد: مطابق قانون، در کلان‌شهرها و شهرهای بالای ۵۰۰ هزار نفر محدودیت‌هایی برای واگذاری مستقیم زمین وجود دارد و در برخی موارد باید زمین در شهرهای اطراف تأمین شود.
این عضو هیئت‌مدیره سازمان ملی زمین و مسکن با اشاره به محدودیت‌های تأمین زمین در برخی استان‌ها گفت: در استان‌های شمالی، محدودیت‌های مربوط به اراضی کشاورزی، جنگلی و جلگه‌ای و همچنین اراضی تحت حفاظت محیط‌زیست، روند تأمین زمین را دشوار می‌کند.
رضایی تأکید کرد: زمینی که به خانواده‌ها واگذار می‌شود باید قابلیت ساخت‌وساز داشته باشد. تأمین آب، برق، گاز و سایر خدمات نیز ضروری است تا خانواده‌ها بتوانند در آن سکونت کنند.
وی افزود: در حال حاضر، بیش از ۳۲ هزار هکتار زمین در سطح کشور در حال آماده‌سازی است و برای تکمیل این فرایند، هماهنگی میان دستگاه‌های مختلف ضرورت دارد.
وعده پیگیری واگذاری زمین تا پایان سال
وی در پاسخ به پرسش مجری درباره تعداد زمین‌هایی که تا پایان سال واگذار خواهند شد، رضایی گفت: جلسات مستمری برای پیگیری وضعیت متقاضیان برگزار می‌شود و هدف این است که به درخواست همه افرادی که تأیید نهایی شده‌اند، پاسخ داده شود.
وی افزود: علاوه بر جلسات مستمر دستگاه‌های مرتبط، وزیر راه و شهرسازی نیز هر دو هفته یک‌بار جلسه‌ای برای پیگیری این موضوع برگزار می‌کند.
رضایی با اشاره به حدود ۳۲۸ هزار متقاضی تأیید نهایی‌شده و نزدیک به ۲۰۰ هزار مورد تخصیص زمین یا قرارداد واگذاری گفت: برای تعیین تکلیف باقی‌مانده متقاضیان، پیگیری‌ها ادامه دارد.
میان ثبت‌نام، تأیید نهایی و واگذاری زمین فاصله وجود دارد
انسیه کتابچی در ادامه با اشاره به تفاوت آمار ثبت‌نام، تأیید نهایی و واگذاری زمین گفت: حدود ۸۴۲ هزار نفر برای دریافت زمین ثبت‌نام کرده‌اند، اما همه آن‌ها تأیید نهایی نشده‌اند.
وی افزود: برخی خانواده‌ها برای ثبت‌نام در سامانه با مشکل مواجه‌اند و گزارش‌هایی وجود دارد که متقاضیان در زمان مراجعه با بسته‌بودن سامانه روبه‌رو می‌شوند.
کتابچی با انتقاد از بلاتکلیفی متقاضیان گفت: خانواده‌ای که بر اساس قانون ثبت‌نام کرده، باید بداند درخواستش تأیید شده یا خیر. نمی‌توان افراد را دو یا سه سال در انتظار نگه داشت، بدون اینکه پاسخ روشنی درباره وضعیت پرونده‌شان دریافت کنند.
وی همچنین با اشاره به تفاوت میان زمین تخصیص‌یافته و زمین واگذارشده تأکید کرد: تعداد زمین‌های تخصیص‌یافته با تعداد زمین‌هایی که عملاً به خانواده‌ها تحویل شده، یکسان نیست و این فاصله نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
این پژوهشگر جمعیت با اشاره به تفاوت عملکرد استان‌ها گفت: در برخی استان‌ها، مانند البرز و خراسان جنوبی، عملکرد واگذاری زمین بهتر بوده، اما تهران همچنان با مشکلات جدی مواجه است.
وی با تأکید بر ضرورت توجه ویژه به کلان‌شهرها گفت: سهم تهران از زمین‌های واگذارشده بسیار پایین است؛ در حالی که جمعیت و تعداد متقاضیان این شهر قابل‌توجه است.
کتابچی در پایان خواستار شفافیت در اعلام آمارها و پاسخ‌گویی دستگاه‌های مسئول درباره وضعیت هر یک از مراحل ثبت‌نام، تأیید نهایی، تخصیص و واگذاری زمین شد.
ضرورت تداوم نظارت بر اجرای قانون جوانی جمعیت
برنامه «میز اقتصاد» در پایان با تأکید بر ضرورت پیگیری مستمر اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، موضوعات مختلف این قانون از جمله تسهیلات ازدواج و فرزندآوری، واگذاری زمین و مسکن و پرداخت یارانه سه‌برابری خانواده‌های مشمول را بررسی کرد.
در این برنامه، مهمانان بر لزوم افزایش نظارت بر عملکرد شبکه بانکی، تسریع در تعیین تکلیف متقاضیان زمین و اجرای حمایت‌های پیش‌بینی‌شده در قانون تأکید کردند.
