به گزارش پایگاه خبری خبر آنی، به نقل از ستاد مبارزه با موادمخدر، شاهدانه از جمله گیاهانی است که در افکار عمومی بیشتر با ماری‌جوانا و مصرف مواد مخدر شناخته می‌شود؛ در حالی که این گیاه گونه‌ها و ارقام متفاوتی دارد و در حوزه‌های دارویی، غذایی، آرایشی‌بهداشتی و صنایع مختلف نیز کاربرد دارد.
در همین زمینه، سید علیرضا سلامی، عضو هیأت علمی دانشگاه تهران و رئیس مؤسسه تحقیقات شاهدانه صنعتی و دارویی، با تشریح ویژگی‌های این گیاه و تفاوت انواع آن، بر ضرورت تفکیک کاربردهای علمی و صنعتی شاهدانه از مصرف سوء آن تأکید کرد.
ظرفیت گیاهان دارویی در خدمت سلامت
سلامی با اشاره به جایگاه گیاهان دارویی در تأمین مواد اولیه دارویی گفت: بسیاری از مواد اولیه و داروهایی که روزانه مورد استفاده قرار می‌گیرند، منشأ طبیعی دارند و از گیاهان دارویی به دست می‌آیند.
وی افزود: برخی از این گیاهان به دلیل برخورداری از کاربردهای چندگانه یا امکان استفاده در تولید ترکیبات روان‌گردان و مخدر، در ایران و بسیاری از کشورهای دیگر تابع قوانین و مقررات ملی و بین‌المللی هستند.
عضو هیأت علمی دانشگاه تهران، شاهدانه با نام علمی رایج کانابیس را یکی از این گیاهان دانست و اظهار کرد: در کنار شاهدانه، گیاهانی مانند شقایق خشخاش و برخی قارچ‌های دارویی نیز ترکیباتی دارند که می‌توانند در تولید دارو مورد استفاده قرار گیرند؛ هرچند برخی از این ترکیبات امکان مصرف نادرست نیز دارند.
وی با اشاره به کاربرد ترکیبات استخراج‌شده از گیاه خشخاش در صنعت داروسازی ادامه داد: موادی مانند مورفین، کدئین، تبائین و نوسکاپین از جمله ترکیبات مرتبط با این گیاه هستند که در حوزه دارویی کاربرد دارند.
سلامی تصریح کرد: وجود احتمال سوءمصرف در برخی گیاهان دارویی نباید به محروم شدن جامعه از ظرفیت‌های درمانی آن‌ها منجر شود؛ بلکه لازم است مقررات به‌گونه‌ای تنظیم شوند که ضمن کنترل مخاطرات، امکان استفاده علمی و درمانی نیز فراهم باشد.
وی با اشاره به مشکلاتی مانند اضطراب، درد و بی‌خوابی و همچنین بیماری‌هایی نظیر ام‌اس، پارکینسون و آلزایمر گفت: بررسی علمی ظرفیت گیاهان دارویی می‌تواند به جامعه پزشکی در یافتن راهکارهای درمانی و بهبود کیفیت زندگی بیماران کمک کند.
شاهدانه صنعتی؛ از تولید روغن تا خودروسازی
رئیس مؤسسه تحقیقات شاهدانه صنعتی و دارویی با اشاره به سابقه چند هزار ساله استفاده از شاهدانه در جوامع مختلف بیان کرد: از نظر نوع مصرف، می‌توان سه گروه اصلی شامل شاهدانه صنعتی، شاهدانه دارویی و ارقام دارای میزان بالای ماده روان‌گردان THC را از یکدیگر تفکیک کرد.
وی درباره شاهدانه صنعتی توضیح داد: این گروه شامل ارقامی است که میزان THC در آن‌ها پایین است و کشت آن‌ها در بسیاری از کشورها تحت ضوابط و نظارت مشخص انجام می‌شود.
سلامی افزود: شاهدانه صنعتی ظرفیت استفاده در صنایع مختلفی از جمله زیست‌پلاستیک، تولید سلولز و لیگنین، ساختمان‌سازی و خودروسازی را دارد و می‌تواند در تولید محصولات مبتنی بر الیاف و سلولز به کار گرفته شود.
وی با اشاره به ارزش اقتصادی دانه شاهدانه صنعتی اظهار کرد: این دانه از جمله دانه‌های روغنی است و حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد روغن دارد. به گفته وی، روغن حاصل از آن به دلیل ویژگی‌های تغذیه‌ای مورد توجه قرار گرفته و در صنایع غذایی، آرایشی‌بهداشتی، مکمل‌ها و داروسازی کاربرد دارد.
تفاوت ارقام صنعتی با شاهدانه دارای THC بالا
این عضو هیأت علمی دانشگاه تهران در ادامه به ارقام شاهدانه با میزان بالای ماده روان‌گردان THC اشاره کرد و گفت: برخی ارقام که با عنوان ماری‌جوانا شناخته می‌شوند، غلظت بالاتری از این ماده دارند و میزان THC در آن‌ها می‌تواند از حدود پنج درصد تا ۲۵ یا حتی ۳۰ درصد متغیر باشد.
وی با تأکید بر ضرورت تفکیک ویژگی‌های زیستی گیاه از ضوابط قانونی کشت و فرآوری آن افزود: ترکیب شیمیایی گیاه و میزان مواد مؤثره آن یک موضوع علمی است، در حالی که تعیین محدوده مجاز کشت و تولید، به تصمیم‌های قانونی و سیاست‌های نظارتی کشورها بستگی دارد.
سلامی ادامه داد: در شیوه‌نامه‌ای که به گفته وی در حال تدوین است، حد مجاز THC برای شاهدانه صنعتی حدود سه‌دهم درصد در نظر گرفته شده است؛ هرچند این محدوده در کشورهای مختلف یکسان نیست.
وی با اشاره به تفاوت مقررات کشورها گفت: در برخی کشورها محدوده‌های بالاتری، از جمله ۹ دهم تا یک درصد، برای کشت در نظر گرفته شده و کشورهایی مانند کانادا و هلند نیز الگوهای متفاوتی برای کنترل و کشت این گیاه دارند.
رئیس مؤسسه تحقیقات شاهدانه صنعتی و دارویی افزود: تجربه برخی کشورهای آسیایی نیز نشان می‌دهد که مقررات این حوزه ممکن است در پی بروز انحراف از اهداف تعیین‌شده، مورد بازنگری قرار گیرد.
شاهدانه دارویی؛ ضرورت جداسازی درمان از سوءمصرف
سلامی با اشاره به جایگاه شاهدانه دارویی گفت: در کنار شاهدانه صنعتی و ارقام دارای THC بالا، گروهی با عنوان شاهدانه دارویی نیز مطرح است که ترکیبات آن می‌تواند در چارچوب‌های مشخص پزشکی و درمانی مورد استفاده قرار گیرد.
وی افزود: در مباحث بین‌المللی، اصطلاحات مرتبط با شاهدانه صنعتی و دارویی و همچنین ماری‌جوانای پزشکی به کار می‌روند و هر یک از این حوزه‌ها ضوابط و کاربردهای خاص خود را دارند.
این عضو هیأت علمی دانشگاه تهران با اشاره به برخی داروهای تأییدشده در آمریکا، از جمله ساتیوکس برای بیماران مبتلا به ام‌اس، اظهار کرد: در برخی فرآورده‌های دارویی، ترکیباتی مانند THC و CBD در کنار یکدیگر به کار می‌روند.
وی ادامه داد: CBD و THC از نظر اثرات زیستی با یکدیگر تفاوت دارند و می‌توانند اثرات متقابلی داشته باشند؛ بنابراین، وجود THC در یک ترکیب به‌تنهایی به معنای غیرقابل استفاده بودن آن در حوزه دارو نیست، بلکه نوع کاربرد، میزان ماده مؤثره و ضوابط مصرف باید مورد توجه قرار گیرد.
سلامی با تأکید بر ضرورت رعایت قوانین ملی و بین‌المللی خاطرنشان کرد: با توجه به امکان انحراف و سوءمصرف، استفاده از ترکیبات این گیاه باید در چارچوب مقررات و نظارت‌های لازم انجام شود.
وی در پایان گفت: کشورهای فعال در این حوزه تلاش کرده‌اند با تدوین قوانین و ایجاد سازوکارهای نظارتی، ضمن کنترل مخاطرات، از ظرفیت‌های علمی، دارویی و صنعتی شاهدانه نیز بهره ببرند؛ رویکردی که می‌تواند زمینه تفکیک استفاده‌های مجاز از سوءمصرف را فراهم کند.
