به گزارش خبرنگار خبرآنی، دهم مهرماه در تقویم رسمی کشور به نام «روز ملی نخبگان» ثبت شده است؛ روزی برای بازخوانی نقش کلیدی سرمایههای انسانی در مسیر پیشرفت علمی، صنعتی و فناورانه کشور. با این حال، ورای همایشها و پیامهای تبریک رسمی، زیست واقعی نخبگان جوان درگیر معادلات پیچیدهای از انگیزههای درونی برای خدمت به میهن از یک سو و تنگناهای معیشتی، ناپایداریهای اقتصادی و موانع ساختاری از سوی دیگر است. نخبگانی که با وجود موقعیتهای متعدد مهاجرتی، ماندن در کشور را انتخاب کردهاند، امروز نیازمند حمایتهای هدفمند، پایدار و ارادهای جدی برای مشارکت در فرایندهای تصمیمگیری کلان کشور هستند.
خبرنگار خبرآنی در آستانه روز ملی نخبگان و همزمان با دیدارهای سالانه نخبگانی، به سراغ آیدین لارستانی پژوهشگر برگزیده بنیاد ملی نخبگان و دانشجوی سال آخر مقطع دکترای مهندسی نفت دانشگاه شهید باهنر کرمان رفته است تا در گفتگویی صریح، وضعیت طرحهای حمایتی، چالشهای معیشتی، دلایل مهاجرت سرمایههای علمی و انتظارات پژوهشگران از دولتمردان را مورد واکاوی قرار دهد.
پیوند دیرینه با طرحهای بنیاد نخبگان و ورود به طرح «پژوهشیار»
آیدین لارستانی، متولد ۱۳۷۴ و دانشجوی سال آخر دکترای تخصصی مهندسی نفت در دانشگاه شهید باهنر کرمان، مسیر فعالیتهای نخبگانی خود را از اوایل دهه جاری آغاز کرده است.
وی در تشریح سوابق علمی و بهرهمندی از تسهیلات حمایتی اظهار کرد: ورود من به جامعه نخبگانی بنیاد از سال ۱۴۰۰ رقم خورد؛ در آن سال توانستم از تسهیلات طرح شهید صیاد شیرازی (سرباز نخبگی تخصصی) بهرهمند شوم. پس از آن، برای سه سال متوالی مشمول حمایتهای طرح شهید وزوایی شدم که با هدف توانمندسازی و پشتیبانی از دانشجویان مستعد و برتر کشور طراحی شده است. از مهرماه سال ۱۴۰۳ و همزمان با دوره پژوهشی دو سال پایانی مقطع دکتری نیز به عنوان برگزیده طرح پژوهشیار انتخاب شدم و در حال حاضر مشغول پیشبرد رساله خود ذیل این طرح هستم.
این پژوهشگر جوان که هماکنون پروژه تخصصی خود را در مرزهای دانش مهندسی نفت دنبال میکند، پیرامون موضوع تحقیق خود توضیح داد: پروژه تخصصی من بر موضوع «ساخت و پایداری فوم دیاکسید کربن با هدف ازدیاد برداشت نفت و ذخیرهسازی زیرزمینی کربن» متمرکز است؛ حوزهای که از یک سو به افزایش بهرهوری مخازن هیدروکربوری کشور کمک میکند و از سوی دیگر، گامی موثر در راستای تعهدات زیستمحیطی، کاهش انتشار گازهای گلخانهای و ترسیب کربن به شمار میرود.
احیای برخی طرحهای متوقفشده نخبگانی طی ۲ سال گذشته
لارستانی با ارزیابی عملکرد بنیاد ملی نخبگان طی دو سال اخیر و مقایسه آن با ادوار گذشته تصریح کرد: در سالهای گذشته، فعالیتهای بنیاد دستخوش نوساناتی شد و برخی برنامهها متوقف ماندند؛ به عنوان نمونه، طرح شهید وزوایی برای مدتی متوقف شده بود. اما در ۲ سال اخیر، علاوه بر احیا و بازفعالسازی طرحهای گذشته، ابتکارات جدیدی مانند طرح «پژوهشیار» به اجرا درآمد. گرچه در آغاز، ضوابط و معیارهای پذیرش در این طرح به دلیل سختگیریهای علمی با بحثهایی از سوی دانشجویان همراه بود، اما به واقع بستههای حمایتی این طرح توانست نقطه عطفی در ایجاد دلگرمی و افزایش ماندگاری دانشجویان دکتری در داخل کشور ایجاد کند.
وی با اشاره به مسئله اشتغال و جذب در دستگاههای دولتی افزود: بسیاری از پژوهشگران در دوران دکتری با مسئله آینده شغلی مواجهاند. طرحهای جذب در دستگاههای اجرایی نیز از نظر ساختاری ویژه دانشآموختگان است و تا زمانی که جلسه دفاع نهایی رساله برگزار نشود، امکان ثبتنام و بهرهمندی از آییننامه جذب برای دانشجویان شاغل به تحصیل وجود ندارد؛ از همین رو، نیاز است تا سازوکارهای بیندورهای برای امنیت روانی دانشجویان سالهای پایانی اندیشیده شود.
دوراهی رفتن یا ماندن؛ چرا پذیرش دانشگاههای استرالیا را نپذیرفتم؟
مهاجرت نخبگان همواره یکی از مباحث داغ محافل علمی است. لارستانی با اشاره به این موضوع که شخصاً موقعیت خروج از کشور را داشته اما ترجیح داده در ایران بماند، خاطرنشان کرد: من پذیرش رسمی از دو دانشگاه در کشور استرالیا داشتم و امکان ادامه مسیر علمی در خارج از کشور برایم فراهم بود. با این حال، تصمیم گرفتم در زادگاه خود بمانم. این تصمیم بر پایه دو محور شکل گرفت؛ نخست ملاحظات و تعهدات عاطفی و خانوادگی که دلکندن از وطن و خانواده را بسیار دشوار میکرد، و دوم فضای پژوهشی مناسب در بخش مهندسی نفت دانشگاه شهید باهنر کرمان. همراهی استادان و همت مجموعه دانشگاه در تأمین بسترهای لازم، انگیزهای جدی ایجاد کرد تا به جای مهاجرت، رساله دکتری را در داخل کشور به سرانجام برسانم.
معمای لاینحل «مسکن نخبگان»؛ دو سال دوندگی بیسرانجام
لارستانی در بخش دیگری از این گفتگو، از بنبست دو ساله در گرفتن مسکن نخبگان در استان سخن گفت: تأمین مسکن برای نخبگان، همواره یکی از پرتکرارترین وعدهها در تریبونهای رسمی بوده است، اما در میدان عمل، روندی فرساینده دارد. نزدیک به دو سال است پیگیر پروژه مسکن نخبگان هستم و در طی این دو سال تماس هایی هم با بنده گرفته شده اما تاکنون بهنتیجه ملموسی نرسیده است.
۲۰ میلیون تومان برای نخبه تراز اول؛ معیشت زیر سایه تورم
برگزیده طرح پژوهشیار در تشریح واقعیتهای دریافتی مالی نخبگان و نسبت آن با واقعیتهای کف بازار اظهار کرد: پژوهشیار بدون شک یک طرح پیشرو و نجاتبخش بود، اما رقم حمایتی ماهانه آن که در حدود ۲۰ میلیون تومان تعیین شده که برای یک دانشجویی که تمام وقت موظف است پژوهش کند و اشتغال به کار دیگری هم نداشته باشد، این مبلغ با تورم کنونی و مشکلات اقتصادی به تنهایی حتی کفاف مخارج جاری یک زندگی معمولی دانشجویی و متأهلی را در شرایط فعلی نمیدهد.
لارستانی با ترسیم ابعاد زیست اقتصادی خود تصریح کرد: اگر همراهی و درآمد حاصل از اشتغال همسرم که کارمند هستند نبود و اگر شخصاً با استفاده از ساعات غیرپژوهشی به پروژههای مشاورهای پارهوقت در شرکتهای دانشبنیان و صنعتی روی نمیآوردم، با اتکا به درآمد طرحهای نخبگانی اداره زندگی ممکن نبود.
حال سوال اساسی اینجاست که پژوهشگر مقطع دکتری که باید تمرکز تماموقت روی لبه دانش داشته باشد، چقدر توان دارد که همزمان چند مسئولیت و پروژه جانبی را برای گذران زندگی به دوش بکشد؟
مطالبه از دولت چهاردهم؛ ثبات، گشایش در بنبستها و میدانداری واقعی جوانان
این دانشجوی سال آخر دکترای مهندسی نفت در پاسخ به این پرسش که مطالبه اصلی نخبگان از دولت مستقر چیست، از دو سطح کلان و ساختاری سخن به میان آورد: در لایه کلان، خواسته بیبدیل همه ما ایجاد ثبات اقتصادی، مهار نااطمینانیها، تعیین تکلیف مناقشات بینالمللی و پایان دادن به سایه تنشهای منطقهای و جنگ است؛ چراکه پیشرفت علمی و سرمایهگذاری خطرپذیر تنها در بستری از امنیت و پایداری به بار مینشیند.
وی در پایان تاکید کرد: در لایه دوم، انتظار روشن ما از مدیران ارشد اجرایی، شجاعت در «میدان دادن به جوانان» است. توسعه کشور با تکرار الگوهای مدیریتی کهنه و آزمودهشده شتاب نخواهد گرفت. اگر دولت خواهان پیشرفت پایدار است، راه را برای ورود جوانان نخبه، مستقل و صاحبتخصص به اتاقهای فکر، سطوح سیاستگذاری، صنایع راهبردی و مدیریت اجرایی باز کند. نخبگان میخواهند در ساختن آینده این وطن نقشی اثرگذار، ملموس و تعیینکننده داشته باشند.
