پایگاه خبری خبر آنی_ گروه جامعه: جواد قارایی، تهیهکننده و مستندساز شناختهشده برنامه «ایرانگرد»، نزدیک به دو دهه از عمر حرفهای خود را صرف سفر به گوشهوکنار ایران و روایت ظرفیتهای طبیعی، تاریخی و فرهنگی این سرزمین کرده است؛ از زندگی عشایر و روستاییان و تجربه اقامت در میان مردم محلی گرفته تا معرفی آثار تاریخی و جاذبههایی که شاید برای بسیاری از مخاطبان کمتر شناخته شده باشند، او در این سالها تلاش کرده است ایران را نه فقط از منظر جاذبههای گردشگری، بلکه از دریچه زندگی و فرهنگ مردم آن به تصویر بکشد.
قارایی در گفتوگو با سرویسخبری پایگاه خبری خبر آنی از تجربه سالهای ایرانگردی، ویژگی مهماننوازی ایرانیان، ساخت مستند درباره قلعه الموت و اهمیت حفظ میراث فرهنگی سخن میگوید و درباره دغدغههایش نسبت به هویت ملی، آموزش تاریخ و فرهنگ ایران و برخی مسائل اجتماعی و سیاسی روز، دیدگاههای خود را بیان میکند.
در این سالها شیوه اقامت و زندگی شما در سفرها چگونه بوده است؟
قارایی: ما تقریباً همه نوع تجربهای داشتهایم؛ گاهی در هتل اقامت داشتهایم، گاهی در خانههای محلی، در میان عشایر و روستاها بودهایم و در برخی مناطق نیز در طبیعت چادر زدهایم.
از میان ویژگیهای مردم ایران، کدام ویژگی بیش از همه برای شما برجسته بوده است؟
قارایی: به نظر من یکی از ویژگیهای بسیار برجسته مردم ایران، مهماننوازی است. در سفرهای متعدد، این ویژگی را در مناطق مختلف کشور از نزدیک دیدهام.
مهماننوازی فقط پذیرایی کردن نیست؛ به نظر من با عشق به همنوع، ایثار، ازخودگذشتگی، دستودلبازی، سفرهداری و بزرگدلی ارتباط دارد. این ویژگی در فرهنگ ایرانی بسیار پررنگ است و یکی از مواردی است که در سفرهای ایرانگردی بارها با آن مواجه شدهام.
اخیراً درباره قلعه الموت و ثبت جهانی آن صحبتهای زیادی مطرح شده است. شما نیز پیش از ثبت جهانی این اثر، درباره آن مستند ساخته بودید. تجربه شما از این پروژه چه بود؟
قارایی: در یکی از فصلهای اخیر «ایرانگرد» که سال گذشته تولید و پخش شد، به استان قزوین و قلعه الموت رفتیم و پیش از ثبت جهانی آن درباره این مجموعه فیلمبرداری کردیم.
قلعه الموت صرفاً یک قلعه نیست و در واقع مجموعهای از قلعهها و ساختارهای مرتبط با یکدیگر است. چیزی که برای من بسیار جذاب بود، ویژگیهای معماری و همچنین ساختار اجتماعی و فرهنگی شکلگرفته در آن منطقه بود.
وقتی شرایط سخت آبوهوایی منطقه را در نظر میگیریم و میبینیم مردم در گذشته چگونه در آن شرایط زندگی میکردند، حتی در ارتفاعات قلعه کشاورزی انجام میدادند و برای تأمین آب نیز راهکارهایی داشتند، با نمونهای از توانمندی و سازگاری انسان با محیط روبهرو میشویم.
در برنامه ما خانم حمیده چوبک نیز حضور داشتند. از همین جا دوست دارم از ایشان و تیمی که برای پژوهش، مرمت و پیگیری ثبت جهانی قلعه الموت تلاش کردند تشکر کنم. بخش قابل توجهی از زندگی و فعالیت ایشان در ارتباط با این مجموعه بوده و تلاشهای زیادی برای معرفی و حفاظت از آن انجام شده است.
در روزهای اخیر نیز درباره جنگ و آسیبهای واردشده به برخی بناها و اماکن صحبت کردهاید. نگاه شما به این موضوع چیست؟
قارایی: من اساساً جنگدوست نیستم و معتقدم ایران نیز در طول تاریخ خود کشوری با پیشینه طولانی تمدنی بوده است. در فرهنگ ایرانی، «سرو ایرانی» را نماد صلح، زندگی و طراوت میدانم و در اتفاقات اخیر، نگاه من این است که ایران در معرض حمله قرار گرفت و من این موضوع را تجاوز میدانم، نه جنگی که ایران آغاز کرده باشد.
شما در صحبتهایتان تأکید کردهاید که درباره مسائل سیاسی نیز موضع انتقادی داشتهاید. این موضع چگونه بوده است؟
قارایی: من خودم را آدم سیاسی نمیدانم، اما معتقدم وقتی اتفاقات تاریخی و سیاسی روی زندگی مردم اثر میگذارد، باید درباره آنها مطالعه کرد و در طول سالهای فعالیت «ایرانگرد» و همچنین در صفحه شخصیام، انتقادهایی نسبت به عملکرد مسئولان و جمهوری اسلامی داشتهام. موضوعاتی مانند معیشت مردم، اقتصاد، گردشگری، محیط زیست و آموزش و پرورش از جمله مسائلی بودهاند که درباره آنها مطالبهگری کردهام، اما معتقدم میان نقد عملکرد حکومت و موضع انسان در برابر حمله خارجی باید تفاوت قائل شد. این دو موضوع را نباید الزاماً یکی دانست.
مهر: شما در صحبتهایتان به مسئله تحریمها و توافق برجام نیز اشاره کردهاید. نگاهتان به این موضوع چیست؟
من وارد بحث تخصصی سیاسی نمیشوم، اما معتقدم برای قضاوت درباره چنین موضوعاتی باید تاریخ را مطالعه کرد و در مورد برجام نیز دیدگاه من این است که مذاکرات طولانی انجام شد و در نهایت توافقی شکل گرفت، اما بعداً آمریکا از آن خارج شد و از نظر من، این تجربه نشان داد که برای تحلیل اتفاقات سیاسی باید سابقه و روند اتفاقات را نیز در نظر گرفت.
مهر: یکی از موضوعاتی که در صحبتهایتان بسیار روی آن تأکید داشتید، آموزش و پرورش و مسئله هویت ملی است. مهمترین نقد شما چیست؟
مهمترین موضوع برای من هویت ملی است. معتقدم جوانان ما باید تاریخ، تمدن و ریشههای فرهنگی کشورشان را بهدرستی بشناسند و من در طول سالها مطالعه و سفر، با بخشهای مختلف تاریخ و فرهنگ ایران آشنا شدهام و فکر میکنم آموزش تاریخ و هویت ملی باید به گونهای باشد که دانشآموز با علاقه و شناخت آن را یاد بگیرد، نه اینکه صرفاً مجموعهای از مطالب را حفظ کند، به اعتقاد من، اگر نسل جوان شناخت دقیقتری از تاریخ و تمدن کشورش داشته باشد، بسیاری از برداشتها و قضاوتهای سطحی درباره گذشته و حال ایران نیز کمتر میشود.
مهر: آیا مهاجرت ایرانیان را هم به مسئله هویت ملی مرتبط میدانید؟
مهاجرت به خودی خود موضوعی است که باید درباره دلایل و شرایط آن صحبت کرد و من با اصل انتخاب محل زندگی مخالف نیستم. اما مسئلهای که برای من مهم است، نوع نگاه فرد به کشورش است و من شخصاً ترجیح دادهام در ایران بمانم و کار کنم. دلیلش هم علاقهای است که به ایران دارم. در عین حال، معتقدم ایرانیانی که در خارج از کشور زندگی میکنند نیز میتوانند ارتباط فرهنگی خود را با کشورشان حفظ کنند و پیشنهادهایی برای همکاری در حوزه گردشگری و برنامهسازی از خارج از کشور داشتهام. از جمله پیشنهادهایی برای همکاری رسانهای که نپذیرفتم و دلیل اصلیام این بود که ترجیح میدهم فعالیت حرفهایام را در ارتباط با ایران و موضوعاتی که به آن علاقه دارم ادامه بدهم.
مهر: صفحه شما در شبکههای اجتماعی نیز در مقاطعی با مشکلاتی مواجه شده است. درباره این موضوع توضیح میدهید؟
در سالهای اخیر چندین بار صفحه اینستاگرام من دچار مشکل شد و به اصطلاح صفحهام را زدند. این اتفاق در مقاطعی آنقدر تکرار شد که فعالیت در صفحه برایم دشوار شدبا این حال، فعالیت رسانهای و ارتباط با مخاطبان را ادامه دادم، چون بخش مهمی از ارتباط من با مردم از طریق همین فضای مجازی شکل گرفته است و ایران از نظر جاذبههای گردشگری ظرفیت بسیار بزرگی دارد. تنوع اقلیمی، تاریخی، فرهنگی و طبیعی کشورمان کمنظیر است، اما برای استفاده از این ظرفیت، باید زیرساختهای گردشگری تقویت شود، محیط زیست مورد توجه قرار بگیرد، آثار تاریخی حفظ شوند و مردم مناطق مختلف نیز از منافع گردشگری بهرهمند شوند و از طرف دیگر، معرفی ایران نیز اهمیت بسیار زیادی دارد. وقتی مخاطب فقط چند تصویر محدود از ایران میبیند، بخش بزرگی از واقعیت کشور را نمیشناسد. ما در «ایرانگرد» تلاش کردهایم تا حد امکان ایران واقعی، مردم واقعی و ظرفیتهای واقعی مناطق مختلف را نشان دهیم.
