به گزارش پایگاه خبری خبرآنی به نقل از روزنامه ایران، شرکت ملی نفت ایران در یک سال اخیر از نظر حجم کشفیات جدید گازی، در جایگاه قابل توجهی قرار گرفته است.
اولین حلقه این زنجیره به میدان پازن بازمیگردد. ۱۴ مهر ۱۴۰۴، خبر کشف ذخایر جدید نفت و گاز در این میدان اعلام شد. این کشف پس از حدود هشت سال توقف عملیات اکتشافی و با تکمیل حفاری دومین چاه اکتشافی میدان به دست آمد. پازن در جنوب استان فارس قرار دارد و محدوده آن بهسمت شمال استان بوشهر امتداد پیدا میکند. این میدان حدود ۲۱ کیلومتر با شهر جم فاصله دارد و وسعت آن حدود ۲۲ کیلومتر مربع برآورد شده است. نزدیکی پازن به منطقه پارس جنوبی نیز باعث میشود در صورت ورود به مرحله توسعه، امکان استفاده از بخشی از زیرساختهای موجود در این منطقه مورد توجه قرار گیرد.
کشف بعدی، میدان گازی «تخته» در جنوب استان فارس بود که عملیات اجرایی حفاری آن به کشف حدود ۷ هزار و ۵۰۰ میلیارد فوتمکعب گاز درجا و ۵ هزار ۵۰۰ میلیارد فوتمکعب گاز قابل استحصال منجر شد. این عملیات در شرایطی پیش رفت که کشور دو دوره درگیری نظامی، جنگ ۱۲ روزه و جنگ تحمیلی سوم را پشتسر میگذاشت.
با وجود شرایط حاکم بر کشور، فعالیتهای اکتشافی متوقف نشد و عملیات مربوط به این میدان ادامه پیدا کرد.
تمام عملیات و مراحل حفاری در میدانهای پازن و تخته با متخصصان داخلی و پیمانکاران ایرانی دنبال شده است. بااینحال، کشف یک میدان پایان کار نیست. اثر واقعی این کشفیات در سالهای آینده و با مشخصشدن برنامه توسعه و بهرهبرداری از ذخایر آنها روشن خواهد شد.
اکتشاف در «پازن» و «تخته» به چاههای تازه رسید
پیش از آنکه حفاری آغاز شود، مطالعات زمینشناسی منطقه انجام میشود تا ساختارهای زیرسطحی و احتمال وجود هیدروکربن بررسی شود. پس از آن، مطالعات ژئوفیزیکی و در موارد مختلف عملیات لرزهنگاری یا روشهای غیرلرزهای انجام میشود.
حفاری مرحلهای است که نتیجه مطالعات پیشین را در میدان آزمایش میکند. با رسیدن چاه به مخزن، مشخص میشود که آیا نفت یا گاز در ساختار موردنظر وجود دارد یا نه. پس از آن نیز آزمایشهای مختلف انجام میشود تا حجم ذخیره، ویژگیهای مخزن و قابلیت استحصال آن مشخص شود. درنهایت، اگر حجم و شرایط مخزن از نظر فنی و اقتصادی قابل اتکا باشد، کشف بهعنوان یک میدان قابل توسعه شناسایی میشود و در مرحله بعد، برای توسعه و بهرهبرداری در اختیار شرکت مربوط قرار میگیرد.
محیالدین جعفری، مدیر اکتشاف شرکت ملی نفت ایران، با اشاره به اینکه بررسیهای اکتشافی در میدان پازن طی دو مرحله انجام شده است، توضیح میدهد: مجموع حجم گاز درجای این میدان در این دو مرحله ۲۹ تریلیون فوتمکعب (Tcf) برآورد شده که حدود ۱۹ تریلیون فوت مکعب آن قابل استحصال است. مرحله اول اکتشاف به سال ۱۳۹۲ بازمیگردد و بخش دیگری از این حجم نیز در مرحله دوم شناسایی شده است.
اما میدان تخته در مقایسه با پازن، کشف جدیدتری است و اولین چاه اکتشافی آن بهتازگی حفاری شده است.
به گفته جعفری، نتیجه این حفاری، شناسایی حدود ۷ هزار و ۵۰۰ میلیارد فوت مکعب گاز درجا بوده است. با فرض ضریب برداشت حدود ۷۰ درصد، حجم قابل برداشت میدان حدود ۵ هزار و ۵۰۰ میلیارد فوت مکعب برآورد میشود. گاز درجا به کل حجم گاز موجود در مخزن گفته میشود، اما همه این حجم قابل تولید نیست و معیار اثرگذاری اقتصادی میدان، گاز قابل استحصال است.
اهمیت میدان گازی تخته به همین حجم محدود نمیشود. عمق اولین چاه به ۴ هزار و ۹۰۳ متر رسیده و مطالعات زمینشناسی نشان میدهد در لایههای عمیقتر نیز امکان وجود ذخایر گازی وجود دارد. به همین دلیل، حفر چاه دوم در برنامه قرار گرفته است. با این تفاوت که این چاه قرار نیست صرفاً ادامه چاه اول باشد، بلکه در موقعیتی دیگر حفر خواهد شد تا ساختارهای عمیقتر مخزن نیز آزمایش شود.
بررسیهای اکتشافی شرکت ملی نفت نشان میدهد با حفاری تا عمق حدود یکهزار متر بیشتر، احتمال دستیابی به ذخایر جدید در لایههای عمیقتر وجود دارد. ازاینرو، حفر چاه دوم در نقطهای متفاوت برای ارزیابی و آزمایش این لایهها پیشنهاد شده است.
در کنار حجم ذخایر، ارزش اقتصادی مخزن تخته نیز مطرح شده است. برآورد اعلامشده از سوی مدیر اکتشاف شرکت ملی نفت ایران، با در نظر گرفتن ارزش گاز و میعانات گازی، نشاندهنده ظرفیت اقتصادی قابل توجه این میدان است. جعفری ارزش ذاتی مخزن را در صورت احتساب گاز و میعانات، حدود ۴۰ میلیارد دلار دانسته است.
چشمانداز ۲۰۰ میلیون بشکه نفت در پازن
در کنار بخش گازی میدان پازن، لایه نفتی این میدان نیز مورد توجه قرار دارد. به گفته جعفری، در جریان مطالعات و حفاریها، وجود حجم قابل توجهی نفت نیز شناسایی شده است و همین موضوع سبب شده اکتشاف در میدان ادامه پیدا کند. برآورد اولیه از وجود حدود ۲۰۰ میلیون بشکه نفت حکایت دارد. بااینحال، برای تعیین دقیقتر حجم نفت و تأیید این ذخیره، حفاری یک چاه دیگر ضروری است.
جعفری دراینباره میگوید: حفاری چاه سوم نیز پیشنهاد شده است، چراکه شواهد اولیه از وجود حدود ۲۰۰ میلیون بشکه نفت در این میدان حکایت دارد. این مرحله با توجه به مشخصشدن سرمایهگذار، از نظر اجرایی نیز شانس بیشتری برای پیگیری دارد.
به گفته مدیر اکتشاف شرکت ملی نفت ایران، سرمایهگذار میدان مشخص شده و همین مسئله احتمال ادامه حفاری در پازن را افزایش داده است. بااینحال، با توجه به اطلاعات محدود و عدم قطعیت درباره لایه نفتی، توسعه این بخش منوط به انجام فعالیتهای اکتشافی ـ توصیفی ازجمله لرزهنگاری و حفر چاههای وصیفی است. به این ترتیب، در شرایط کنونی تمرکز اصلی طرح توسعه بر بخش گازی میدان قرار دارد و درباره بخش نفتی ابتدا باید اطلاعات دقیقتری از وضع مخزن به دست آید.
مدیر اکتشاف شرکت ملی نفت ایران تأکید میکند که کشفهای جدید بیشتر پشتوانهای برای آینده انرژی کشور هستند و تا زمان توسعه و بهرهبرداری از این میدانها، مدیریت مصرف انرژی در بخشهای مختلف همچنان ضروری است. این مدیریت فقط به یک بخش محدود نمیشود و از مصرف دولتی و صنعتی تا خودروها و مصرف خانگی را در بر میگیرد.
توسعه میدان پازن در چه مرحلهای قرار دارد؟
سارا قربانی، مجری طرح توسعه میدانهای گردان و پازن نیز از آغاز عملیات اجرایی توسعه میدان پازن خبر داد و گفت: مطالعات طراحی مفهومی و پایه پازن تقریباً به پایان رسیده است و در صورت فراهمبودن شرایط ایدئال، تولید گاز از این میدان دو سال پس از تنفیذ قرارداد محقق خواهد شد.
توسعه میدان گازی پازن که از طرحهای شرکت نفت مناطق مرکزی ایران برای افزایش ظرفیت تولید و کمک به کاهش ناترازی انرژی به شمار میرود، وارد مرحله اجرایی شده است. بر اساس برنامهریزیها، توسعه این میدان به صورت مرحلهای انجام خواهد شد و قرار نیست آغاز تولید گاز به تکمیل تمام مراحل توسعه موکول شود. به این ترتیب، تولید زودهنگام از پازن پیش از پایان کامل طرح توسعه در دستور کار قرار دارد.
او در تشریح تازهترین وضع این طرح تأکید میکند: مطالعات طراحی مفهومی و پایه میدان تقریباً به انتها رسیده و فعالیتهای اجرایی ساخت موقعیت چاهها و جاده دسترسی از اسفند سال گذشته در این میدان آغاز شده است.
به گفته او، عملیات اجرایی توسعه پازن در جریان جنگ تحمیلی سوم نیز متوقف نشد و ادامه پیدا کرد. قربانی در این زمینه توضیح داد: طی جنگ تحمیلی سوم، فعالیتهای اجرایی این طرح نیز مانند دیگر طرحهای شرکت نفت مناطق مرکزی که با هدف کاهش ناترازی انرژی در حال اجراست، ادامه پیدا کرد.
سرمایهگذاری بیش از یک میلیارد دلاری برای پازن
یکی از مهمترین بخشهای توسعه پازن، حجم سرمایهگذاری مورد نیاز برای اجرای این طرح است. برآوردها نشان میدهد سرمایهگذاری مستقیم برای توسعه میدان بیش از یکمیلیارد دلار خواهد بود. مجری طرح توسعه میدانهای گردان و پازن درباره میزان سرمایهگذاری مورد نیاز برای توسعه میدان گفت: هزینه سرمایهگذاری مستقیم طرح بیش از یکمیلیارد دلار است.
گاز پازن چه زمانی به تولید میرسد؟
توسعه مرحلهای پازن به این معناست که برای آغاز تولید، الزاماً نباید همه اجزای طرح توسعه بهطور کامل پایان یابد. بر اساس برنامه تعریفشده، بخشی از تولید میدان میتواند زودتر از زمان تکمیل کل پروژه وارد چرخه شود.
مجری طرح توسعه میدانهای گردان و پازن دراینباره تأکید کرد: توسعه این میدان بهشکل مرحلهای برنامهریزی شده است، ازاینرو پیش از تکمیل طرح توسعه، تولید زودهنگام در این میدان محقق خواهد شد.
بنابراین، برنامه توسعه پازن دو مسیر را بهطور همزمان دنبال میکند: از سویی اجرای کامل زیرساختها و مراحل توسعه میدان در حال پیشبرد است و از سوی دیگر، امکان استفاده از ظرفیت تولید زودهنگام برای ورود سریعتر گاز میدان به چرخه مصرف در نظر گرفته شده است. با آنکه بخشی از عملیات اجرایی میدان از اسفند سال گذشته آغاز شده، زمان دستیابی به اولین تولید گاز به فرایند توسعه و شرایط اجرای طرح وابسته است.
قربانی در پاسخ به این پرسش که از زمان تصویب طرح تا رسیدن پازن به اولین تولید گاز چقدر زمان نیاز است، میگوید: طبق قرارداد، تا دو سال بعد از زمان تنفیذ قرارداد و در شرایط ایدئال باید تولید از میدان محقق شود.
قربانی درباره مسیر انتقال و مصرف نهایی گاز تولیدی میدان پازن میگوید: در مرحله اول توسعه، گاز میدان به پالایشگاه فجرجم و پس از طی مراحل پالایش به شبکه انتقال گاز کشور منتقل خواهد شد.
بنابراین، از آنجا که شبکه گاز کشور بهصورت سراسری طراحی شده است، گاز تولیدی پازن پس از ورود به این شبکه میتواند بر اساس نیاز کشور در بخشهای مختلف استفاده شود.
وی توضیح میدهد: این گاز حسب نیاز کشور در بخشهای مختلف قابلیت مصرف دارد.
ضرورت تداوم مدیریت انرژی
تا زمانی که میدانهای جدید توسعه پیدا کنند و تولید آنها به شبکه مصرف برسد، تأمین انرژی کشور همچنان به میدانها و تأسیسات کنونی وابسته است. حتی بخشی از میدانهایی که امروز در مرحله توسعه قرار دارند، سالها پیش کشف شدهاند. در این فاصله، حفظ ظرفیت تولید میدانهای موجود، افزایش بهرهوری تأسیسات و مدیریت مصرف میتواند نقش مهمی در پایداری عرضه انرژی داشته باشد.
