وزارت نفت در دو سال نخست دولت چهاردهم، علاوه بر حفظ جریان تولید و تأمین انرژی در شرایط تحریم و جنگ، افزایش ظرفیت تولید نفت و گاز، توسعه زیرساختهای انتقال و فرآورش، تقویت ذخایر سوخت و گاز و اجرای طرحهای جلوگیری از افت تولید میادین بزرگ را دنبال کرده است.
به گزارش میز انرژی خبرگزاری صداوسیما، صنعت نفت در اقتصاد ایران تنها به تولید نفت و گاز محدود نمیشود و تأمین سوخت نیروگاهها، خوراک صنایع، حملونقل، پتروشیمی و بخشی از درآمدهای ارزی کشور به استمرار فعالیت این زنجیره وابسته است؛ از این رو عملکرد دو سال گذشته این صنعت را باید هم از منظر حفظ جریان انرژی و هم از زاویه ایجاد ظرفیت برای سالهای آینده ارزیابی کرد.
در این دوره، تولید بنزین در محدوده روزانه ۱۱۰ میلیون لیتر حفظ شد و فروش نفت و وصول درآمدهای صادراتی ادامه یافت. خوراک پالایشگاهها نیز با استفاده بیشتر از ظرفیتهای موجود حدود چهار درصد افزایش یافت و به ۲ میلیون و ۳۷۰ هزار بشکه در روز رسید.
تولید روزانه بنزین حدود سه میلیون لیتر و تولید نفتگاز حدود چهار میلیون لیتر نسبت به ابتدای دولت افزایش یافت و از شهریور ۱۴۰۴ واردات نفتگاز به صفر رسید.
ذخیره نفتگاز نیروگاهها نیز در آبان ۱۴۰۴ به رکورد ۳ میلیارد و ۴۰۰ میلیون لیتر رسید و ذخیرهسازی زیرزمینی گاز با افزایش به ۳ میلیارد و ۱۶۰ میلیون مترمکعب، حاشیه اطمینان بیشتری برای دورههای اوج مصرف ایجاد کرد.
در بخش انتقال فرآورده نیز خطوط بندرعباس ـ رفسنجان و سبزآب ـ شازند وارد مدار شد و با اتصال ۶ نیروگاه به خطوط انتقال فرآورده، وابستگی سوخترسانی به حمل جادهای کاهش یافت.
همچنین حدود ۸۷۵ میلیون دلار پروژه ارتقای کیفیت در صنعت پالایش اجرا شد که سهم تولید بنزین و نفتگاز یورو ۴ و یورو ۵ را حدود سه درصد افزایش داد.
افزایش ۲۳۰ هزار بشکهای ظرفیت تولید نفت
در بخش بالادستی، ظرفیت تولید نفت خام از ابتدای دولت چهاردهم حدود ۲۳۰ هزار بشکه در روز افزایش یافته و همزمان برنامه افزایش ضربتی ۲۵۰ هزار بشکهای تولید دنبال شده است.
همچنین ۶ قرارداد به ارزش بیش از یک میلیارد و ۷۰۰ میلیون دلار با بخش خصوصی و غیردولتی برای افزایش و نگهداشت تولید امضا شده و ۴۳۰ هزار بشکه در روز ظرفیت فرآورش نفت خام نیز در قالب مشارکت عمومی ـ خصوصی به بخش غیردولتی واگذار شده است.
در میدان آزادگان جنوبی نیز با تکمیل راهاندازی هر چهار ردیف نفتی واحد CTEP، ظرفیت اسمی فرآورش این مجموعه به ۳۲۰ هزار بشکه در روز رسیده و تاکنون بیش از ۲۸ میلیون بشکه نفت در آن فرآورش شده است.
در بخش گاز، متوسط تولید تا پایان سال ۱۴۰۴ نسبت به ابتدای دولت افزایش یافت و رکورد تولید روزانه کشور در زمستان همان سال به یک میلیارد و ۱۱۷ میلیون مترمکعب رسید.
پارس جنوبی نیز با تولید روزانه ۷۳۰ میلیون مترمکعب گاز غنی، بالاترین میزان برداشت خود را در بیش از دو دهه بهرهبرداری ثبت کرد و ظرفیت تولید موقعیت B فاز ۱۱ نیز در ۱۸ ماه نخست دولت چهاردهم بیش از دو برابر شد.
فشارافزایی پارس جنوبی؛ مهمترین چالش سالهای آینده
با وجود افزایش تولید، افت طبیعی فشار مخزن پارس جنوبی به یکی از مهمترین چالشهای آینده صنعت نفت و گاز تبدیل شده است.
در همین راستا، اجرای ۷ طرح فشارافزایی پارس جنوبی با سرمایهگذاری حدود ۱۷ میلیارد دلار در دستور کار قرار گرفته است؛ طرحهایی که زمانبندی اجرای آنها اهمیت زیادی دارد، زیرا تأخیر در ورود آنها به مدار میتواند بر ظرفیت تولید بزرگترین منبع گازی کشور اثر مستقیم داشته باشد.
در بخش نفت نیز قراردادهای توسعه آزادگان، آذر، چنگوله و بند کرخه در مجموع نزدیک به ۱۳ میلیارد یورو ارزش دارد و قراردادهای توسعه میدانهای گازی از جمله گردان، پازن و مدار نیز حدود یک میلیارد و ۲۶۰ میلیون یورو برآورد شده است.
اکتشاف منابع جدید نیز در این دوره دنبال شد. در میدان پازن حدود ۱۰ تریلیون فوت مکعب ذخیره گاز و حدود ۲۰۰ میلیون بشکه نفت درجا گزارش شده و تازهترین ارزیابی میدان تخته نیز حدود ۷.۷ تریلیون فوت مکعب گاز درجا را نشان میدهد.
جمعآوری گازهای همراه، مسیر افزایش عرضه بدون توسعه میدان جدید
یکی دیگر از محورهای عملکرد دو سال گذشته، کاهش اتلاف گازهای همراه نفت بوده است.
میزان جمعآوری گازهای همراه در این مدت بیش از دو برابر شده و به حدود ۱۶ میلیون و ۸۰۰ هزار مترمکعب در روز رسیده است. بهرهبرداری رسمی از طرح NGL 3100 دهلران نیز در همین دوره انجام شد.
همچنین ۲۳ قرارداد برای جمعآوری گازهای مشعل با مشارکت بخش خصوصی و شرکای خارجی منعقد شده و برنامه خاموش کردن ۵۷ مشعل با ظرفیت نزدیک به ۴۰۰ میلیون فوت مکعب گاز در روز ادامه دارد.
عبور ظرفیت پتروشیمی از ۱۰۰ میلیون تن
در صنعت پتروشیمی نیز ظرفیت اسمی تولید طی دو سال گذشته از مرز ۱۰۰ میلیون تن عبور کرده و به حدود ۱۰۱ میلیون و ۴۰۰ هزار تن در سال رسیده است.
بر اساس گزارش عملکرد دو ساله، ۹ طرح پتروشیمی نیز در این مدت به بهرهبرداری رسیدهاند.
در سال ۱۴۰۴، میزان محصول نهایی قابل فروش صنعت پتروشیمی ۴۴ میلیون و ۱۰۰ هزار تن به ارزش ۲۲ میلیارد و ۱۰۰ میلیون دلار بوده است که ۱۴ میلیون و ۴۰۰ هزار تن آن در داخل و ۲۹ میلیون و ۷۰۰ هزار تن در بازارهای صادراتی عرضه شد.
درآمد صادرات محصولات پتروشیمی نیز به ۱۱ میلیارد و ۹۰۰ میلیون دلار رسید.
در کنار توسعه تولید، سازوکار داوری اختلافهای مربوط به قیمتگذاری یوتیلیتیها به شرکت ملی صنایع پتروشیمی سپرده شد و همکاریهای انرژی با روسیه، عراق، جمهوری آذربایجان و تاجیکستان ادامه یافت.
بندهای اصلی توافق تجارت گاز با روسیه نیز به مراحل نهایی رسیده است، هرچند آثار آن بر تراز انرژی کشور به تعیین حجم، مسیر انتقال و اجرای عملیاتی این توافق وابسته خواهد بود.
کارنامه دو ساله؛ حفظ تولید امروز و ساختن ظرفیت فردا
مجموع عملکرد دو سال نخست دولت چهاردهم در صنعت نفت را میتوان در دو محور خلاصه کرد؛ حفظ جریان تولید و تأمین انرژی در شرایط دشوار و ایجاد ظرفیت برای جلوگیری از افت تولید در سالهای آینده.
افزایش تولید نفت و گاز، توسعه ظرفیت پالایش و فرآورش، افزایش ذخایر سوخت، جمعآوری گازهای همراه و عبور ظرفیت پتروشیمی از ۱۰۰ میلیون تن، بخشی از نتایج قابل اندازهگیری این دوره است.
با این حال، بخش مهمتر کارنامه صنعت نفت به سالهای آینده مربوط میشود؛ جایی که طرحهای فشارافزایی پارس جنوبی باید پیش از افت محسوس تولید به نتیجه برسند، قراردادهای بزرگ بالادستی باید از مرحله امضا به حفاری و ساخت تأسیسات برسند و ذخایر اکتشافی جدید نیز باید مسیر توسعه و تولید را طی کنند.
به این ترتیب، اگر دو سال نخست دولت چهاردهم را دوره حفظ جریان انرژی و افزایش بخشی از ظرفیتهای صنعت نفت بدانیم، معیار اصلی ارزیابی دو سال آینده، سرعت تبدیل سرمایهگذاریها و قراردادهای جدید به تولید پایدار نفت و گاز خواهد بود.
