به گزارش خبرنگار اجتماعی پایگاه خبری خبرآنی، ظروف سنگی شاید برای بسیاری از ما یادآور قابلمههای سنگی قدیمی و یکی از سوغاتهای سنتی مشهد باشد؛ ظرفهایی که سالها در گوشه آشپزخانههای قدیمی مورد استفاده قرار میگرفتند، اما با تغییر سبک زندگی و ورود ظروف جدید، کمکم جای خود را از دست دادند. حالا برخی فعالان صنایعدستی تلاش میکنند این محصول سنتی را با طراحی و کاربری متفاوت دوباره به زندگی روزمره مردم بازگردانند.
ظرفی که از دل سنگ تراشیده میشود، تنها یک محصول تزئینی نیست؛ قابلیت پخت انواع غذاهای آبدار مانند دیزی، خورشت، آش و سوپ را دارد و به گفته فعالان این حوزه، به دلیل حفظ حرارت میتواند امکان پخت آرام غذا را فراهم کند. حتی گفته میشود پس از خاموش شدن شعله، سنگ برای مدتی حرارت خود را حفظ میکند و غذا همچنان گرم میماند؛ ویژگیای که میتواند مصرف انرژی را نیز کاهش دهد.
البته جذابیت این ظروف تنها به شیوه پخت غذا محدود نمیشود. هر قطعه سنگ، رگهها و طرح طبیعی متفاوتی دارد و به همین دلیل هیچ دو ظرفی کاملاً شبیه یکدیگر نیستند. فعالان این حوزه تلاش کردهاند با ترکیب سنگ با مس و استیل، طراحی دستهها و تغییر بستهبندی، محصولی متفاوت از نمونههای سنتی ارائه کنند؛ محصولی که هم جنبه صنایعدستی خود را حفظ کند و هم بتواند بهعنوان یک وسیله کاربردی در آشپزخانه مورد استفاده قرار گیرد.
در شرایطی که بسیاری از صنایعدستی ایران همچنان بیشتر بهعنوان کالای تزئینی یا سوغات شناخته میشوند، ظروف سنگی میتوانند نمونهای از تلاش برای پیوند دوباره صنایعدستی با زندگی روزمره باشند؛ محصولی که به گفته تولیدکنندگان، ظرفیت حضور در بازارهای داخلی و حتی صادراتی را دارد.
اما این سنگها از کجا میآیند؟ چرا ظروف سنگی در بازارهای خارجی با قیمتهای بالا عرضه میشوند؟ ایران در تولید و طراحی این محصولات چه جایگاهی دارد و آیا میتوان این هنر قدیمی را از یک سوغات سنتی به محصولی کاربردی و صادراتی تبدیل کرد؟
برای بررسی این موضوع، به سراغ سید مصطفی حسینی، فعال و تولیدکننده ظروف سنگی، رفتیم و درباره پیشینه این ظروف، ویژگیهای آنها، فرآیند تولید، بازار فروش، مشکلات صنایعدستی و ظرفیتهای صادراتی این محصول گفتوگو کردیم.
خبرآنی: ابتدا خودتان را معرفی کنید و درباره مجموعهای که در آن فعالیت میکنید توضیح دهید. چه شد که در میان رشتهها و حوزههای مختلف صنایعدستی، به سمت تولید ظروف سنگی رفتید و چه ویژگیهایی در این محصول توجه شما را جلب کرد؟
حدود دو سال است که بهصورت جدی وارد این حوزه شدهایم. آشنایی اولیه ما با این سنگ و شکلگیری ایده کسبوکار در این زمینه، تا حدودی اتفاقی بود. من در رشته مدیریت تحصیل کردهام و در ادامه، زمانی که روی تهیه طرح کسبوکار و اجرایی کردن آن به شکل عملی کار کردم، چند دلیل باعث شد این مسیر را انتخاب کنم.
نخستین موضوعی که برای من جذاب بود، ویژگی خاص این سنگ بود. طبق بررسیهایی که انجام دادیم، متوجه شدم این سنگ در دنیا خاص است و قابلیت پذیرش حرارت و طبخ غذا را دارد و سابقه استفاده از آن نیز به چند هزار سال قبل بازمیگردد.
این سنگ در گذشته در خراسان، مشهد و برخی نقاط دیگر مورد استفاده قرار میگرفته و از نظر علمی نیز، بر اساس آزمایشهایی که ما در آزمایشگاه دانشگاه مشهد انجام دادیم، عاری از فلزات سنگین است و املاح معدنی مفیدی مانند منیزیم، آهن و کلسیم دارد که میتواند به غذا اضافه شود.
از طرف دیگر، استفاده از این ظروف از گذشته مورد توجه حکما و اطبای ایرانی و اسلامی نیز بوده است. در متون و روایات مرتبط با این موضوع نیز مطالبی درباره استفاده از این ظروف وجود دارد که مستندات آن را در اختیار داریم.
وی افزود: بنابراین یکی از دلایلی که باعث شد به سمت این محصول برویم، ویژگی خود سنگ و ظرفیتهایی بود که در حوزه سلامت و استفاده برای پختوپز دارد.
خبرآنی: علاوه بر ویژگیهای خود سنگ، آیا ظرفیت اقتصادی و صادراتی این محصول هم در تصمیم شما برای ورود به این حوزه مؤثر بود؟
بله؛ نکته دیگری که برای من اهمیت داشت، قیمت این محصولات در بازارهای بینالمللی بود. محصولاتی که با استفاده از این سنگ تولید میشوند، در بازارهای خارجی قیمت بالایی دارند. برای مثال، در وبسایتهایی مانند آمازون و ایبی، برخی از ظروفی که مشابه محصولاتی است که ما اکنون تولید میکنیم، با قیمت حدود 250 تا 300 دلار برای هر ظرف عرضه میشوند.
این سنگ کمیاب است و همهجا پیدا نمیشود و همین مسئله باعث شده محصولات تولیدشده از آن ارزش و قیمت بالایی در بازارهای بینالمللی داشته باشند. به عبارتی، همانطور که زعفران یا پسته از جمله مزیتهای صادراتی کشور ما محسوب میشوند، به نظر من این سنگ نیز میتواند یکی از این محصولات باشد؛ محصولی که تاکنون توجه چندانی به آن نشده و ظرفیت آن تا حدی مغفول مانده است.
موضوع دیگری که برای ما اهمیت داشت، سلامتمحور بودن این ظروف بود. در میان ظروفی که برای پختوپز استفاده میشوند، امروزه درباره ظروف مسی و همچنین ظروف شیشهای و خنثی بودن آنها صحبت میشود، اما این ظروف سنگی نیز ویژگیهای خاص خود را دارند و به گفته ما، خاصیت نگهداری ویژهای ندارند، میتوانند سالها مورد استفاده قرار بگیرند و برای نگهداری و استفاده از آنها نیز نیاز به اقدام خاصی نیست.
خبرآنی: در کنار ویژگیهای اقتصادی و سلامتمحور این محصول، احیای یک هنر سنتی در مشهد هم در تصمیم شما برای ورود به این حوزه نقش داشت؟
بله، نکته دیگری که وجود داشت، وضعیت صنایعدستی مرتبط با این محصول در مشهد بود. در دوران کرونا، رفتوآمد مسافران و گردشگران کاهش پیدا کرده بود و این موضوع باعث شده بود این بخش از صنایعدستی بسیار کمرنگ شود. بسیاری از کارگاهها تعطیل شده بودند و این هنر سنتی نیز تا حدی از رونق افتاده بود.
خبرآنی: ظروف سنگی سالهاست بهعنوان یکی از سوغات و محصولات سنتی مشهد، بهویژه قابلمههای سنگی، شناخته میشوند. با توجه به سابقه این ظروف، چه ویژگیهایی در محصولات شما ایجاد شد که آنها را از نمونههای سنتی موجود در بازار متمایز میکند و باعث میشود مردم به خرید این محصولات تمایل بیشتری پیدا کنند؟
این سنگ و ظروفی که با آن ساخته میشوند، با همان طراحی سنتی که شاید چند صد سال است وجود داشته، از گذشته ارائه میشدهاند، اما طبیعتاً سلیقهها و نیازهای مردم تغییر کرده و لازم بود در طراحی این محصولات نیز تغییراتی ایجاد شود.
کاری که ما انجام دادیم، بیشتر در دو بخش بود. یکی بازطراحی شمایل ظاهری این ظروف بود. ما این ظروف را با فلزاتی مانند مس و استیل ترکیب کردیم؛ هم از این جهت که ظاهر محصول تغییر کند و طراحی زیباتری داشته باشد و هم از نظر کاربری، استفاده از آن برای مصرفکننده راحتتر شود.
اگر نمونههای سنتی که از گذشته در بازار وجود داشته را ببینید، معمولاً دستگیرهای ندارند و جابهجایی آنها دشوار است. ما برای محصولاتمان دستههای محکم طراحی کردیم تا استفاده و جابهجایی ظروف آسانتر شود و در عین حال تلاش کردیم ظاهر آنها نیز بهبود پیدا کند.
موضوع دیگری که روی آن کار کردیم، بستهبندی محصولات بود. تلاش کردیم بستهبندی مناسبی برای آنها طراحی کنیم که علاوه بر زیبایی، در بحث حملونقل نیز کمککننده باشد. در حوزه صنایعدستی، یکی از ضعفهایی که وجود دارد، بستهبندی نامناسب بسیاری از محصولات است و این محصول نیز از این نظر مستثنی نبوده است. به همین دلیل تلاش کردیم در زمینه بستهبندی نیز طراحیهای خاصی انجام دهیم.
هدف ما این است که این محصول صرفاً بهعنوان یک سوغات شناخته نشود و بتواند به یک محصول کاربردی در آشپزخانههای مردم تبدیل شود؛ همانطور که انواع ظروف مختلف در آشپزخانه مورد استفاده قرار میگیرند، معتقدیم این ظروف نیز میتوانند جایگاه خود را پیدا کنند.
با توجه به ویژگیهایی که برای این سنگ مطرح است، تلاش کردیم در کنار حفظ ویژگیهای سنتی محصول، کاربری آن را راحتتر کنیم و با طراحی بهتر و بستهبندی مناسب، خلأیی را که در این زمینه وجود داشته تا حدی برطرف کنیم.
خبرآنی: شرایط نگهداری این ظروف چگونه است و برای استفاده از آنها چه نکاتی باید رعایت شود؟ همچنین این ظروف برای پخت چه نوع غذاهایی مناسب هستند؟
از نظر نگهداری، این ظروف نیاز به مراقبت خاصی ندارند. البته یک آمادهسازی اولیه دارند که در این مرحله، ظرف با روغن چرب میشود و رنگ آن به مشکی تغییر میکند. پس از آن، این رنگ مشکی باقی میماند و این تنها مرحله آمادهسازی اولیه ظرف است.
نگهداری از این ظروف نیز بسیار راحت است. حتی از گذشته گفته میشود که برای شستوشوی آنها نیازی به استفاده از مواد شوینده شیمیایی نیست و میتوان با آب گرم و اسفنج آنها را شستوشو داد. به دلیل ویژگیهای خاص خود سنگ، به گفته ما باکتری و میکروب نیز جذب آن نمیشود.
از نظر طول عمر نیز محدودیت مشخصی ندارند که مثلاً بگوییم بعد از پنج یا 10 سال عمر ظرف به پایان میرسد. در مشهد افراد زیادی هستند که ظروف سنگی سنتی را از مادربزرگهای خود به ارث بردهاند و این ظروف همچنان در خانههای آنها مورد استفاده قرار میگیرد. بنابراین از نظر نگهداری محدودیت خاصی ندارند و طول عمر آنها نیز محدود نیست.
در مورد نوع غذاهایی که میتوان با این ظروف پخت، قاعده کلی این است که بیشتر برای غذاهای آبدار مورد استفاده قرار میگیرند؛ انواع خورشت، آش، سوپ و خوراک را میتوان در آنها تهیه کرد. از گذشته نیز دیزی یکی از غذاهای معروفی بوده که با این ظروف پخته میشده است.
البته برای پخت برنج و پلو نیز راهکار وجود دارد. زمانی که برنج دم میکشد، بهویژه در روش کته، در مرحلهای که آب برنج تمام میشود و غذا آماده دم کشیدن است، میتوان شعله را خاموش کرد و اجازه داد غذا با حرارت خود سنگ دم بکشد.
یکی از ویژگیهای این ظروف این است که حرارت را برای مدت طولانی در خود نگه میدارند. بهعنوان مثال، حتی پس از خاموش کردن شعله گاز، تا حدود 45 دقیقه حرارت در سنگ باقی میماند و غذا همچنان گرم میماند.
این ویژگی باعث میشود مصرف انرژی برای پخت غذا نیز کاهش پیدا کند. حتی با یک شعله بسیار کم، در حد شعله شمع، امکان حفظ گرما و ادامه روند پخت وجود دارد. به همین دلیل، پخت غذا در این ظروف به نوعی پخت آرام یا آرامپز محسوب میشود.
یکی دیگر از نکاتی که درباره این ظروف مطرح میشود، خوشطعم شدن غذاست. از نظر توضیح علمی که برای این موضوع مطرح میشود، به دلیل آرامپز بودن و وارد شدن حرارت از تمام جهات به غذا، ساختار سلولی مواد غذایی بهتر حفظ میشود.
در قابلمههای معمولی، زمانی که حرارت زیاد باشد و غذا با سرعت بیشتری پخته شود، ساختار مواد غذایی بیشتر تغییر میکند و به گفته ما این مسئله میتواند بر طعم غذا تأثیر بگذارد؛ اما در این ظروف، به دلیل پخت آرام و حفظ ساختار مواد غذایی، طعم غذا بهتر حفظ میشود.
ما تلاش کردهایم تمام این ویژگیها و تفاوتهایی را که در محصولاتمان ایجاد کردهایم، به مصرفکننده نیز توضیح دهیم. به همین دلیل، مانند محصولات معتبر و برندهای خارجی، برای هر محصول دفترچه راهنما تهیه کردهایم و راهنمای استفاده و ویژگیهای محصول را داخل بستهبندی قرار دادهایم.
هدفمان این است که محصولی ارائه شود که واقعاً برازنده و در شأن یک محصول ایرانی باشد و حتی اگر در آینده به خارج از ایران صادر شد، بتوان روی آن حساب کرد و به آن افتخار کرد.
خبرآنی: یکی از مشکلاتی که فعالان صنایعدستی با آن مواجهاند، این است که بسیاری از محصولات صنایعدستی در خانههای مردم صرفاً جنبه تزئینی پیدا کردهاند و کمتر بهعنوان یک محصول کاربردی مورد استفاده قرار میگیرند. با توجه به اینکه ظروف سنگی محصولی کاربردی هستند، این ویژگی چه تأثیری بر فروش، بازاریابی و توسعه کسبوکار شما داشته است؟
یکی از ویژگیهای مهم محصولات سنگی این است که محصولی کاربردی هستند. تلاش ما این بوده که صنایعدستی را در این بخش، از جنبه صرفاً ظاهری خارج کنیم و به یک محصول کاربردی تبدیل کنیم.
این محصول در دنیا چندان مطرح نبوده و تبلیغات زیادی درباره آن انجام نشده و حتی در بسیاری از کشورها نیز در دسترس نبوده است؛ در حالی که این ظرفیت، به لطف خدا، در کشور ما وجود داشته است. تلاش ما این است که این محصول را به مردم معرفی کنیم تا بتوانیم از این ظرفیت استفاده کنیم.
ما هنوز یک تولیدکننده نوپا و مجموعهای تازهکار هستیم و بهتازگی وارد این حوزه شدهایم. طبیعتاً حمایتهایی که در این مسیر انجام میشود، بهویژه در حوزه فرهنگی، میتواند به توسعه این کار کمک کند. البته معتقدم یک مجموعه باید متناسب با نیاز جامعه و مخاطبان فعالیت خود را پیش ببرد و بتواند از محل فروش محصولات و خدماتی که ارائه میدهد، هزینههای خود را تا حد زیادی تأمین کند.
طبیعتاً اگر حمایتهای مالی نیز صورت بگیرد، سرعت توسعه این حوزه میتواند افزایش پیدا کند، اما آنچه در حال حاضر برای ما اهمیت بیشتری دارد، فرهنگسازی است. باید مردم بدانند که در کشورمان محصولی وجود دارد که تاکنون تا حدی مغفول مانده و میتوانیم از آن به شکل مناسبی استفاده کنیم و محصولاتی را که قابلیت استفاده در سفره و آشپزخانه دارند، دوباره وارد زندگی روزمره مردم کنیم.
در کنار محصولات کاربردی، تلاش کردهایم از جنبه صنایعدستی بودن آنها نیز غافل نشویم. در بازاریابی و فروش محصولات، یکی از موضوعاتی که مورد توجه قرار دادهایم، بحث داستانسرایی درباره محصولات است؛ موضوعی که سایر صنایعدستی نیز میتوانند از آن استفاده کنند.
برای مثال، وقتی یک لیوان سنگی را در دست میگیریم، میتوان درباره سنگی صحبت کرد که قرنها در معرض باد، باران و آفتاب بوده و در آرامش کوهستان شکل گرفته و در نهایت به یک محصول خاص و منحصربهفرد تبدیل شده است. هر قطعه از این سنگ، رگهها و شخصیت خاص خودش را دارد و از نظر ظاهری هیچکدام از محصولات ما دقیقاً شبیه یکدیگر نیستند.
در کنار این ویژگی، زحماتی که برای آمادهسازی محصول کشیده شده، از جمله فرآیند سنگتراشی، آمادهسازی و همچنین کارهایی که توسط فلزکار انجام میشود، بخشی از داستان این محصول است. ما تلاش کردهایم این موضوعات را نیز برای مخاطب مطرح کنیم تا ارتباط و حس بهتری نسبت به محصول پیدا کند.
خبرآنی: در مسیر راهاندازی و توسعه این کسبوکار، آیا از سوی نهادهای مرتبط با صنایعدستی حمایتی دریافت کردهاید؟
بله، حمایتهایی از ما صورت گرفته است. دوستان ما در اداره صنایعدستی استان همکاریهای خوبی داشتهاند و حتی سال گذشته ما را بهعنوان نماینده استان برای حضور در نمایشگاه بینالمللی تهران معرفی کردند. البته به دلیل شرایط جنگی که پیش آمد، نمایشگاه برگزار نشد؛ در حالی که حضور در این نمایشگاه میتوانست به رشد مجموعه و معرفی محصولات ما کمک زیادی کند.
دوستان در مجموعه صنایعدستی همکاریهای خوبی با ما داشتند و با حمایتهایی که صورت گرفت، توانستیم از یک کارگاه بسیار کوچک، فعالیت خود را توسعه دهیم. به همین دلیل از این مجموعه تشکر میکنم و امیدوارم در آینده نیز بتوانیم از حمایتهای آنها استفاده کنیم.
در حال حاضر یک حمایت دیگر نیز در مرحله داوری قرار دارد و باید ببینیم مورد پذیرش داوران قرار میگیرد یا خیر. تا امروز هم مجموعه صنایعدستی و هم بنیاد علوی لطف و حمایت خوبی نسبت به ما داشتهاند.
خبرآنی: با توجه به اینکه نمونههایی از ظروف سنگی در بازارهای خارجی، از جمله آمازون، عرضه میشود، آیا میتوان گفت این نوع سنگ و ظروف ساختهشده از آن صرفاً مختص ایران است یا در کشورهای دیگر نیز تولید میشود؟
بر اساس تحقیقاتی که ما تاکنون انجام دادهایم، معادن این نوع سنگ که بهعنوان سنگ صابونی شناخته میشود، در کشورهای دیگری مانند برزیل و هند و تا حدودی در ایتالیا نیز وجود دارد.
نمونه سنگ برزیلی بیشتر در بازارهای آمریکا و کانادا عرضه میشود و با طراحیهای جدیدتر، محصولاتی با همین جنس در این بازارها ارائه میشود. در اروپا و روسیه نیز نمونههایی از سنگ ایتالیایی با قیمتهای بالا عرضه میشود.
در هند نیز این سنگ وجود دارد و محصولاتی که ما بررسی کردهایم، نشان میدهد هندیها هنوز تا حد زیادی به همان شکل سنتی که در کشور ما نیز از گذشته وجود داشته، محصولات خود را تولید و عرضه میکنند و تحول زیادی در طراحی آنها ایجاد نشده است.
نمونههای برزیلی و ایتالیایی بیشتر در زمینه طراحی تغییر کردهاند، اما همچنان محصولات آنها با قیمتهای بالایی عرضه میشوند.
یکی از ویژگیهایی که ما در ایران داریم و به اعتقاد من در نمونههای خارجی که بررسی کردهایم کمتر دیده میشود، هنر سنگتراشی است. در کشور ما سنگتراشها محصولاتی مانند انواع استکان و ظروف را با طرحهای خاص تولید میکنند. من نمونه مشابهی از این نوع سنگتراشی را در محصولات برزیلی و ایتالیایی که بررسی کردهام ندیدهام.
آنها بیشتر محصولات ساده تولید میکنند، اما ما در کنار ظروف اصلی، محصولات جانبی و تزئینی متنوعی نیز با استفاده از هنر سنگتراشی تولید میکنیم و این هنر، به نظر من، ظرفیت مهمی برای متمایز کردن محصولات ایرانی است.
خبرآنی: با توجه به قیمت بالای نمونههای خارجی، محصولات شما با چه قیمتی عرضه میشوند و این اختلاف قیمت تا چه اندازه است؟
قیمت گران ترین محصول ما در حال حاضر حدود 4 میلیون تومان است. این قیمت مربوط به بزرگترین سایز ظرفی است که تولید میکنیم و اگر بخواهیم آن را با نمونههای مشابه خارجی مقایسه کنیم، قیمت محصول ما به گفته بررسیهای ما، شاید حدود یکدهم نمونه مشابه خارجی باشد.
خبرآنی: با توجه به سابقه چندصدساله استفاده از ظروف سنگی در ایران و همچنین وجود این محصول در بازارهای خارجی، آیا ایران را میتوان یکی از کشورهای پیشرو در این حوزه دانست یا هنوز در بازار جهانی جایگاه مشخصی پیدا نکردهایم؟
زمانی که کار را شروع کردیم، برای خودمان هم جالب بود که متوجه شدیم این محصول در دنیا چندان شناختهشده نیست. اطلاعرسانی زیادی درباره اینکه چنین محصولی در ایران وجود دارد و مورد استفاده قرار میگیرد، انجام نشده است. بنابراین اگر بخواهیم در این حوزه موفق باشیم، باید بتوانیم این محصول را در سطح بینالمللی معرفی کنیم.
ما سال گذشته در یک نمایشگاه در پاکستان شرکت کردیم و نمونه محصولاتمان را ارائه دادیم. نکته جالب برای ما این بود که بخش قابلتوجهی از محصولات ما توسط خریداران آمریکایی خریداری شد. آنها ظاهراً از قبل با این محصول آشنایی داشتند و میدانستند که محصول خاصی است و ویژگیهایی دارد؛ به همین دلیل بخش زیادی از محصولات ما را خریداری کردند.
این موضوع برای ما جالب بود که در خارج از کشور، برخی افراد بیشتر از مردم خودمان با این محصول آشنایی دارند، در حالی که در داخل کشور متأسفانه هنوز شناخت کافی نسبت به آن وجود ندارد.
در سطح بینالمللی، شاید برخی محصولات تزئینی سنگی و نمونههای مشابه کموبیش مطرح شده باشند، اما ظروف سنگی با این شکل، طراحی و ویژگیهایی که درباره آن صحبت کردیم، چندان معرفی نشدهاند.
حتی اگر در اینترنت جستوجو کنید، شاید نام ایران یا مجموعههای ایرانی را در ارتباط با این محصول بهراحتی پیدا نکنید. به همین دلیل، یکی از اهداف اصلی ما این است که بتوانیم این محصول را ابتدا در داخل کشور معرفی کنیم و فرهنگ استفاده از آن را توسعه دهیم و در ادامه، در بازارهای بینالمللی نیز آن را معرفی کنیم.
ما هنوز هم معتقدیم نمونههای سنتی این ظروف که با قیمت مناسبتری در بازار وجود دارند، میتوانند در خانههای مردم مورد استفاده قرار بگیرند و ارزشمند هستند. اصل موضوع برای ما این است که مردم از این ظروف استفاده کنند و با ویژگیها و خواص سلامتمحور مطرحشده درباره آنها آشنا شوند.
یکی از دلایل اصلی ورود ما به این حوزه نیز همین موضوع بود. در حوزه سلامت، دیدگاهها و نظرات مختلفی درباره ظروف مناسب برای پختوپز وجود دارد و ما تلاش کردهایم بخشی از این ظرفیت را معرفی کنیم.
کشور ما ظرفیتهایی در این زمینه دارد که در بسیاری از کشورهای دیگر وجود ندارد و امیدواریم بتوانیم از این ظرفیت بیشتر استفاده کنیم و این محصول را هم در داخل کشور و هم در بازارهای بینالمللی به شکل شایستهای معرفی کنیم.
انتهای پیام/
