به گزارش خبرگزاری صدا وسیما؛ حمیدرضا باقری معاون بازار برق شرکت مدیریت شبکه برق ایران در بیست و نهمین نمایشگاه الکام انرژی با اشاره به ضرورت توسعه ریزشبکهها و شبکههای هوشمند، بر الزامات بهرهبرداری جزیرهای، هوشمندسازی، ایجاد بازار محلی برق، نقش خردهفروشان برق و ضرورت توسعه خردهفروشی تاکید کرد.
وی افزود: ایجاد شبکههای هوشمند در مناطق مختلف و توسعه سامانههای کنترل و مدیریت هوشمند، در کنار مجموعهای از اقدامات قانونی و مقرراتی، از الزامات اصلی این حوزه است.
اگر به روند تاریخی صنعت برق در جهان نگاه کنیم، در ابتدا تولید برق بهصورت محلی و جزیرهای انجام میشد. در کشور ما نیز در سالهای نخست توسعه صنعت برق، تأمین برق در برخی مناطق بهصورت محلی انجام میگرفت. بهتدریج، شبکههای محلی توسعه یافتند و به شبکههای بههمپیوسته تبدیل شدند و در نهایت، با ایجاد وزارت نیرو، شبکه سراسری برق شکل گرفت. باقری گفت: ایجاد شبکه سراسری در آن مقطع دلایل قابلتوجهی داشت؛ از جمله کاهش مشکلات ناشی از آلودگی، مسائل صوتی، محدودیتهای تولید محلی و مهمتر از همه، افزایش قابلیت اطمینان و استمرار تأمین برق.
شبکه سراسری طی سالهای گذشته توسعه فراوانی پیدا کرده است. با این حال، امروز در دنیا مجدداً توجه به ریزشبکهها و امکان بهرهبرداری از شبکههای کوچک و محلی در حال افزایش است. یکی از دلایل مهم این رویکرد، کاهش تلفات و افزایش بهرهوری در تولید و انتقال انرژی است.
در شرایط فعلی که با ناترازی برق مواجه هستیم، بخشی از انرژی تولیدشده در مسیر انتقال و توزیع از دست میرود و موضوع تلفات برق اهمیت زیادی پیدا میکند. توسعه ریزشبکهها میتواند در کنار سایر راهکارها، به کاهش بخشی از این تلفات و مدیریت بهتر تولید و مصرف کمک کند.
الزامات بهرهبرداری جزیرهای
باقری در خصوص الزامات بهرهبرداری اظهار داشت: موضوع مهم دیگر، امکان بهرهبرداری جزیرهای از ریزشبکه است. اگر ریزشبکهای از شبکه سراسری منفصل شود، باید بتواند در شرایط مشخص و با اتکا به منابع تولید موجود، بخشی از بار خود را تأمین کند. برای تحقق این هدف، مجموعهای از الزامات فنی و قانونی مورد نیاز است که یکی از نخستین موارد، بازنگری در قوانین و مقررات موجود است.
هدف از این الزامات قانونی، جلوگیری از ایجاد شرایطی است که یک بخش منفصل از شبکه، بدون هماهنگی با شبکه سراسری به فعالیت خود ادامه دهد.
باقری با اشاره به اهمیت تداوم تأمین برق، جزیرهای شدن شبکه را یکی از شرایطی دانست که در پی قطع ارتباط و تغذیه یک مجموعه از سیستم برق از منبع اصلی ایجاد میشود.
وی با بیان اینکه جزیرهای شدن باعث ایجاد برخی مشکلات در بهره برداری میشود، از جمله امکان اتصال خارج از سنکرون منبع تولید پراکنده با شبکه، عدم کنترل فرکانس و ولتاژ توسط بهرهبردار شبکه و همچنین ناهماهنگی سیستمهای حفاظتی به دلیل تغییر در میزان جریان اتصال کوتاه، بر ضرورت تشخیص سریع این وضعیت تأکید کرد.
حرکت از ریزشبکه غیرفعال به ریزشبکه هوشمند
وی در خصوص هوشمندسازی ریز شبکهها افزود: ایده اصلی این است که اگر ریزشبکهای دارای منابع مختلف تولید شامل نیروگاههای خورشیدی، بادی و حرارتی و همچنین انواع سیستمهای ذخیرهساز انرژی باشد، بتواند در شرایط جزیرهای، بخشی قابلتوجه از نیاز خود را تأمین کند.
در چنین شرایطی، صرفاً داشتن منابع تولید کافی نیست؛ بلکه باید یک ساختار هوشمند برای مدیریت تولید و مصرف نیز وجود داشته باشد. شبکه، تجهیزات کنترل، کنتورها و سامانههای مدیریت انرژی باید بهصورت هوشمند عمل کنند تا بتوانند در کوتاهترین زمان، شرایط جدید شبکه را تشخیص داده و نسبت به آن واکنش نشان دهند.
ایجاد بازار محلی برق در ریزشبکه
معاون بازار برق با اشاره به لزوم تشکیل یک بازار محلی برق در کنار ریزشبکه افزود: در شرایطی که ظرفیت تولید ریزشبکه محدود است، همه مشترکان نمیتوانند همزمان از حداکثر میزان برق استفاده کنند؛ بنابراین باید سازوکاری وجود داشته باشد تا مشترکانی که آمادگی کاهش مصرف یا خاموشی دارند، بتوانند این ظرفیت را در اختیار مشترکانی قرار دهند که تداوم تأمین برق برای آنها اهمیت بیشتری دارد.
در این چارچوب، بازار پاسخگویی بار میتواند شکل بگیرد. مشترکی که اعلام میکند آمادگی دارد بخشی از مصرف خود را کاهش دهد یا در زمان مشخصی خاموش شود، یک پیشنهاد کاهش مصرف ارائه میکند؛ به بیان دیگر، «نگاوات» خود را به بازار عرضه میکند. در مقابل، مشترکانی که نیاز بیشتری به تداوم برق دارند، میتوانند برای تأمین برق مورد نیاز خود پیشنهاد قیمت ارائه دهند.
بنابراین، در این بازار، هم پیشنهاد برای تولید و تأمین برق و هم پیشنهاد برای کاهش مصرف وجود خواهد داشت و سازوکار بازار میتواند بر اساس شرایط لحظهای عرضه و تقاضا، نسبت به تخصیص برق اقدام کند.
ضرورت هوشمندی بازار
باقری افزود: بازار محلی برق باید هوشمند و تا حد امکان لحظهای باشد. از یک سو منابع تجدیدپذیر مانند خورشیدی و بادی با عدم قطعیت بالایی مواجه هستند و میزان تولید آنها میتواند در هر لحظه تغییر کند و از سوی دیگر، میزان مصرف مشترکان نیز ثابت نیست.
بنابراین، لازم است سامانهای هوشمند وجود داشته باشد که بتواند شرایط تولید و مصرف را بهصورت لحظهای پایش کند، پیشنهادهای خریداران و فروشندگان را دریافت کند و متناسب با وضعیت شبکه، بازار را مدیریت کند.
در این ساختار، میتوان علاوه بر بازارهای ساعتی، امکان مدیریت لحظهای بازار را نیز در نظر گرفت؛ بهگونهای که خریداران و فروشندگان بتوانند متناسب با شرایط، پیشنهادهای خود را ارائه دهند و رقابت میان آنها شکل بگیرد.
همچنین باید مشخص شود در شرایط محدودیت تولید، اولویت تأمین برق با چه مشترکانی است. برای مثال، ممکن است در یک مقطع بتوان ۷۰ درصد نیاز مشترکان را تأمین کرد، اما با خروج یکی از منابع تولید از مدار، این میزان به ۴۰ درصد کاهش یابد. در چنین شرایطی باید سازوکاری وجود داشته باشد که تعیین کند برق موجود به چه مشترکانی اختصاص پیدا کند.
یکی از معیارها میتواند قیمت پیشنهادی مشترکان و میزان تمایل آنها به پرداخت برای استمرار تأمین برق باشد. در کنار آن، مشترکانی که آمادگی کاهش مصرف دارند نیز میتوانند در ازای دریافت مبلغ مشخص، مصرف خود را کاهش دهند.
ارتباط بازار محلی با سازوکارهای بازار برق
وی در خصوص سازوکارهای بازار برق محلی اضافه کرد: این سازوکار از نظر منطق، با آنچه امروز در بازار برق و تابلوهای مختلف از جمله تابلوهای برق سبز و آزاد مشاهده میشود، ارتباط دارد.
در شرایطی که یک صنعت یا مشترک برای استمرار تأمین برق اهمیت بیشتری قائل است، میتواند متناسب با شرایط بازار برای خرید برق اقدام کند. در ریزشبکه نیز میتوان سازوکاری مشابه را در مقیاس محلی طراحی کرد تا مشترکان بر اساس اولویت و ارزش تأمین برق، در بازار مشارکت کنند.
نقش خردهفروشان برق
معاون بازار برق با اشاره به اهمیت نقش خردهفروشان برق در بازار برق محلی افزود: همه مشترکان لزوماً نمیتوانند یا نباید بهصورت مستقیم وارد بازار برق شوند. بهویژه برای مشترکان کوچکتر، ورود مستقیم به بازار و انجام فرایندهای خرید برق میتواند پیچیده باشد.
در اینجا خردهفروشان برق میتوانند نقش تجمیعکننده را ایفا کنند. خردهفروش میتواند مجموعهای از مشترکان را تحت پوشش قرار دهد، نیاز آنها را تجمیع کند، پیشنهادهای خرید و همچنین پیشنهادهای کاهش مصرف آنها را دریافت کند و متناسب با شرایط بازار، نسبت به تأمین برق اقدام کند.
برای مثال، در یک شهرک صنعتی، خردهفروش میتواند با مشترکان مختلف قرارداد منعقد کند، میزان مصرف و میزان آمادگی آنها برای کاهش مصرف را مشخص کند و سپس برای تأمین برق مورد نیاز شهرک در بازار اقدام کند. به این ترتیب، خردهفروش میتواند میان تولیدکنندگان، مصرفکنندگان و مشترکانی که آمادگی کاهش مصرف دارند، نقش واسط و تجمیعکننده را ایفا کند.
زیرساختهای سامانهای و توسعه خردهفروشی
باقری به ضرورت زیرساختهای سامانهای در توسعه خردهفروشی اشاره کرد و افزود: برای اجرای این مدل، زیرساختهای سامانهای نیز اهمیت زیادی دارند. در حال حاضر زیرساخت سامانه تخصیص آماده شده و امکان تخصیص برای مشترکان در ظرفیتهای مشخص فراهم شده است.
بر اساس سازوکار پیشبینیشده، برای مشترکان کوچکتر نیز این امکان وجود دارد که بهجای ورود مستقیم به بازار، از طریق خردهفروشان نسبت به تأمین برق اقدام کنند.
به این ترتیب، خردهفروش میتواند نقش تجمیعکننده را ایفا کند؛ یعنی به جای آنکه تعداد زیادی مشترک کوچک بهصورت جداگانه وارد بازار شوند، نیاز آنها توسط یک خردهفروش تجمیع شده و خرید برق به شکل متمرکز انجام شود.
این مدل علاوه بر سادهکردن فرایند خرید برق برای مشترکان، میتواند مدیریت مصرف و پاسخگویی بار را نیز تسهیل کند.
مدیریت شرایط عدم تأمین و سازوکار جبران خسارت
وی بر ضرورت ساز و کار جبران خسارت تاکید کرد و گفت: در کنار موضوع خرید و فروش برق، باید برای شرایطی که تولیدکننده قادر به تأمین برق تعهدشده نیست نیز سازوکار مشخصی وجود داشته باشد.
اگر عدم تأمین برق ناشی از عملکرد خود نیروگاه باشد، مطابق مقررات، جریمه مربوطه اعمال خواهد شد. اما اگر خروج نیروگاه از مدار ناشی از عوامل خارج از اختیار آن، مانند شرایط شبکه، باشد، سازوکار متفاوتی باید اعمال شود. در این حالت، مبلغی که از مشترک دریافت شده است، در صورت عدم تأمین، باید مطابق مقررات به مشترک بازگردانده شود و سازوکار مالی آن از طریق نیروگاه یا عامل مسئول انجام گیرد.
چشمانداز توسعه بازار و خردهفروشی برق
معاون بازار برق در خصوص چشمانداز توسعه بازار و خردهفروشی برق افزود: با اجرای این سازوکار، تعداد قابلتوجهی از مشترکان میتوانند بهتدریج وارد ساختار جدید بازار برق شوند. توسعه این بازار، بهویژه در بخش مشترکان کوچک و متوسط، مستلزم آن است که خردهفروشان نقش پررنگتری در تجمیع مصرف، خرید برق، مدیریت بار و ارتباط با بازار ایفا کنند.
البته تحقق کامل این مدل، وابسته به فراهمشدن زیرساختهای فنی و هوشمندسازی شبکه است. کنتورهای هوشمند، سامانههای کنترل و مدیریت شبکه، زیرساختهای ارتباطی و سامانههای بازار باید بهگونهای طراحی شوند که امکان پایش و مدیریت لحظهای تولید و مصرف را فراهم کنند.
در صورت فراهمشدن این زیرساختها، میتوان انتظار داشت که ریزشبکهها از یک ساختار صرفاً فنی و محلی، به یک ساختار هوشمند اقتصادی تبدیل شوند؛ ساختاری که در آن تولیدکنندگان، مصرفکنندگان، ذخیرهسازها و خردهفروشان برق در یک بازار محلی و هوشمند با یکدیگر تعامل داشته باشند.
در نهایت، هدف این است که در شرایطی که شبکه سراسری با محدودیت مواجه میشود، بتوان با اتکا به منابع موجود در ریزشبکه، مدیریت هوشمند تولید و مصرف، پاسخگویی بار و سازوکارهای بازار، بیشترین میزان تأمین برق ممکن را برای مشترکان فراهم کرد و در عین حال، پایداری و امنیت شبکه نیز حفظ شود.
این موضوع، مسیر جدیدی را برای توسعه بازار برق، مدیریت مصرف و افزایش تابآوری شبکه برق فراهم میکند و میتواند در آینده، یکی از محورهای مهم تحول ساختار بازار برق کشور باشد.
