گروه جامعه؛ پایگاه خبری خبر آنی، پمپبنزین برای میلیونها راننده، یکی از عادیترین توقفگاههای روزانه است؛ چند دقیقهای برای سوختگیری، پرداخت هزینه و ادامه مسیر. اما پشت همین فرآیند ساده، گاهی تخلفاتی رخ میدهد که از دریافت وجه اضافی و فروش اجباری مکملهای سوخت آغاز میشود و در مواردی به سوءاستفاده از کارتهای سوخت، کمفروشی و حتی همکاری با شبکههای قاچاق سوخت میرسد.
در ماههای اخیر، پروندههای مختلفی از تخلفات جایگاههای عرضه سوخت در نقاط مختلف کشور تشکیل شده است؛ پروندههایی که برخی از آنها به جریمههای میلیاردی، احضار جایگاهداران و در مواردی برخورد قضایی منجر شده است.
یکی از گلایههای پرتکرار شهروندان، فروش اجباری مکملهای سوخت است؛ شگردی که در برخی جایگاهها با ایجاد این تصور برای راننده آغاز میشود که خودرو یا سیستم سوخترسانی آن دچار مشکل شده و بدون استفاده از مکمل، سوختگیری به شکل عادی انجام نمیشود.
برخی رانندگان روایت کردهاند که متصدی جایگاه با قطع و وصل کردن نازل، به آنها اعلام کرده «بنزین وارد باک نمیشود» و مشکل از خودرو است؛ سپس خرید مکمل را بهعنوان راهحل پیشنهاد کرده است. در بعضی موارد نیز گزارشهایی از اضافه کردن مکمل بدون رضایت مشتری و مطالبه وجه بابت آن مطرح شده است.
این در حالی است که عرضه و فروش مکملهای سوخت در جایگاههای عرضه بنزین، طبق اعلام شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی، ممنوع است و با جایگاههای متخلف برخورد خواهد شد.
اما ماجرا تنها به مکمل ختم نمیشود.
وقتی کارت سوخت تبدیل به ابزار تخلف میشود
یکی دیگر از حوزههای مورد توجه دستگاههای نظارتی، نحوه استفاده از کارتهای سوخت و میزان سوخت تحویلی در جایگاههاست. پروندههایی که در این زمینه تشکیل شده، نشان میدهد سوءاستفاده از کارتهای سوخت میتواند خسارتهای قابل توجهی به شبکه توزیع سوخت وارد کند.
در یکی از پروندههای تعزیراتی در هرمزگان، یک جایگاهدار به دلیل سوءاستفاده از ۶۱ کارت سوخت به پرداخت ۴۲ میلیارد ریال جریمه محکوم شد.
در پروندهای دیگر در رشت، مدیر یک جایگاه به دلیل کسری غیرمجاز بنزین به پرداخت ۳ میلیارد ریال جریمه محکوم شد و در کرج نیز یک جایگاهدار متخلف به پرداخت ۱۶۵ میلیون تومان جریمه محکوم شد.
این پروندهها تنها بخشی از تخلفاتی است که در جایگاههای عرضه سوخت شناسایی و برای آنها پرونده تشکیل شده است.
پای اسکیمر هم به پمپبنزین باز شد
تخلفات جایگاههای سوخت البته همیشه از جنس تخلفات مربوط به عرضه بنزین نیست. در مواردی حتی امنیت اطلاعات بانکی مشتریان نیز در معرض خطر قرار گرفته است.
پلیس فتا پیشتر از شناسایی فردی خبر داده بود که با نصب دستگاه اسکیمر در یک جایگاه سوخت، اطلاعات کارت بانکی مشتریان را سرقت میکرد.
در چنین شگردی، اطلاعات کارت بانکی قربانیان بدون اطلاع آنها کپی میشود و مجرمان میتوانند از اطلاعات بهدستآمده برای برداشت یا انتقال غیرمجاز وجه استفاده کنند.
در یک پرونده دیگر نیز کلاهبرداری با همین روش از تعداد قابل توجهی از شهروندان انجام شده بود؛ موضوعی که نشان میدهد بیتوجهی به امنیت پرداخت در جایگاههای سوخت میتواند علاوه بر خسارت مربوط به خرید سوخت، حساب بانکی مشتری را نیز هدف قرار دهد.
پمپبنزینها و حلقه قاچاق سوخت
اما شاید مهمترین بخش ماجرای تخلفات جایگاهها، جایی باشد که پای قاچاق سوخت به میان میآید.
قاچاق سوخت به دلیل اختلاف قیمت فرآوردههای نفتی در داخل کشور و کشورهای همسایه، یکی از پروندههای مهم اقتصادی و امنیتی است و مقابله با آن در سالهای اخیر در دستور کار جدی دستگاههای انتظامی و قضایی قرار گرفته است.
در این میان، جایگاههای سوخت به دلیل قرار گرفتن در ابتدای زنجیره توزیع، میتوانند در صورت سوءاستفاده متخلفان به یکی از حلقههای این زنجیره تبدیل شوند.
در همین زمینه، سردار حسین رحیمی، رئیس پلیس امنیت اقتصادی فراجا در گفتگو با سرویسخبری مهر از شناسایی مسیرهای مختلف قاچاق سوخت و برخورد با تخلفات برخی جایگاهها خبر داد.
رحیمی: حدود ۱۰۰ مسیر قاچاق سوخت را شناسایی کردهایم
رئیس پلیس امنیت اقتصادی فراجا با اشاره به طرحهای این پلیس برای مقابله با قاچاق سوخت گفت: در طرحهای مبارزه با قاچاق سوخت، حدود ۱۰۰ مسیر قاچاق را پیدا کردیم.
رحیمی با اشاره به اینکه جایگاههای سوخت نیز در میان مسیرهای مورد بررسی پلیس قرار دارند، افزود: یکی از آن مسیرهایی که پیدا کردیم، همین پمپبنزینها بود.
وی با بیان اینکه نظارت بر جایگاههای سوخت در دستور کار پلیس امنیت اقتصادی قرار دارد، ادامه داد: در پمپبنزینها، در واقع جزو برنامههای ما بوده و در چندین مورد، بهخصوص در دو استان بوشهر و هرمزگان، تخلفات سنگینی از چندین پمپبنزین شناسایی شده است.
رئیس پلیس امنیت اقتصادی فراجا از برخورد با جایگاههای متخلف خبر داد و گفت: چندین جایگاهدار احضار شدهاند و با آنها برخورد شده است.
رحیمی تأکید کرد که این اقدامات مقطعی نیست و طرح مقابله با تخلفات و قاچاق سوخت ادامه خواهد داشت.
طرح نظارت بر جایگاهها به سراسر کشور میرسد
رئیس پلیس امنیت اقتصادی فراجا با اشاره به همکاری دستگاههای مرتبط در این زمینه گفت: این طرح ادامه دارد و با استفاده و کمک وزارت نفت این کار را ادامه میدهیم و به کل کشور تعمیم میدهیم.
این اظهارات در حالی مطرح میشود که پیش از این نیز مسئولان وزارت نفت بر تشدید نظارت بر جایگاههای عرضه سوخت تأکید کرده بودند.
مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی ایران نیز با اشاره به گزارشهای مربوط به تخلف در نحوه عرضه سوخت اعلام کرده بود که با هرگونه سوءاستفاده یا رعایت نکردن استانداردهای خدماتی در جایگاهها برخورد خواهد شد و بازرسیها با تمرکز بر برخی جایگاههای حومه کلانشهر تهران آغاز میشود.
تخلفاتی که مردم باید گزارش کنند
اما سؤال مهم این است که اگر یک راننده در جایگاه سوخت با تخلفی مواجه شد، چگونه میتواند موضوع را به پلیس اطلاع دهد؟
سردار رحیمی در پاسخ به این پرسش، بر نقش گزارشهای مردمی در کشف تخلفات اقتصادی تأکید کرد و گفت: خواهش من این است که مردم شماره ۳۰۱۱۰ را به خاطر داشته باشند. این تلفن بهطور شبانهروزی و از سراسر کشور آماده است که اخبار و اطلاعات مردم را دریافت کند و هر مسئله ای که به مسائل اقتصادی برمیگردد، مردم میتوانند به پلیس بگویند.
رحیمی با اشاره به گستردگی فعالیت تیمهای پلیس امنیت اقتصادی گفت: مطمئن باشند تیمهای عملیاتی ما در سراسر کشور، حتی در گمرکات و بازارچههای مرزی، آمادهاند که با تخلفات اقتصادی برخورد کنند.
به این ترتیب، شهروندانی که با مواردی مانند سوءاستفاده از کارت سوخت، تخلف در عرضه سوخت، دریافت غیرقانونی وجه، فعالیتهای مشکوک مرتبط با قاچاق سوخت یا سایر تخلفات اقتصادی مواجه میشوند، میتوانند اطلاعات خود را در اختیار پلیس قرار دهند.
از تخلف در نازل تا شبکه قاچاق
مرور پروندههای مختلف نشان میدهد تخلف در جایگاههای سوخت یک موضوع یکبعدی نیست. در یک سوی ماجرا، رانندهای قرار دارد که ممکن است بابت یک مکمل غیرضروری، چند صد هزار تومان بیشتر پرداخت کند و در سوی دیگر، پروندههایی قرار دارند که موضوع آنها سوءاستفاده از کارتهای سوخت یا مشارکت در شبکههای قاچاق فرآوردههای نفتی است.
در مواردی حتی یک تخلف ظاهراً کوچک در فرآیند عرضه میتواند نشانهای از سوءاستفاده گستردهتر از شبکه توزیع باشد؛ به همین دلیل است که دستگاههای نظارتی، جایگاههای سوخت را نه فقط از منظر حقوق مصرفکننده، بلکه از منظر مقابله با قاچاق و جرائم اقتصادی نیز زیر نظر دارند.
در همین راستا، دادستانی و دستگاههای نظارتی در استانهایی مانند هرمزگان و کرمان نیز طی ماههای گذشته پروندههایی را علیه جایگاهداران و افراد مرتبط با تخلفات سوخت تشکیل دادهاند.
در کرمان، دادستان عمومی و انقلاب مرکز استان از دستگیری تعدادی از جایگاهداران به اتهام اخلال در نظام اقتصادی و همکاری با قاچاقچیان سوخت خبر داده بود. در هرمزگان نیز نظارتهای مستمر بر خودروها و جایگاههای سوخت در دستور کار قرار گرفته است.
جریمه میلیاردی؛ پایان تخلف یا شروع نظارت بیشتر؟
جریمههای سنگین اقتصادی اگرچه میتواند هزینه تخلف را افزایش دهد، اما پرسش مهمتر این است که آیا این مجازاتها میتوانند از تکرار تخلف جلوگیری کنند؟
وقتی یک جایگاهدار به دلیل سوءاستفاده از دهها کارت سوخت با جریمه دهها میلیارد ریالی مواجه میشود یا مدیر یک جایگاه به دلیل کسری غیرمجاز فرآورده محکوم میشود، هدف اصلی تنها جبران خسارت نیست؛ بلکه ایجاد بازدارندگی و جلوگیری از تکرار تخلف در شبکه توزیع سوخت است.
از سوی دیگر، حضور مستقیم مردم در فرآیند نظارت نیز اهمیت زیادی دارد. شهروندی که تخلفی را مشاهده میکند و آن را گزارش نمیدهد، عملاً یکی از مهمترین مسیرهای کشف تخلف را از دستگاههای نظارتی میگیرد.
پمپبنزین؛ ویترین خدمترسانی یا محل سوءاستفاده؟
جایگاه سوخت محل مراجعه روزانه میلیونها شهروند است و به همین دلیل کوچکترین تخلف در آن میتواند تعداد زیادی از مردم را تحت تأثیر قرار دهد.
فروش اجباری مکمل، دریافت وجه اضافه، سوءاستفاده از کارت سوخت، کمفروشی، تخلف در عرضه فرآورده و در موارد جدیتر، ارتباط با شبکههای قاچاق، هرکدام بخشی از تصویری هستند که در پروندههای مختلف از تخلفات این حوزه دیده میشود.
در چنین شرایطی، تأکید پلیس امنیت اقتصادی بر ادامه طرحهای نظارتی و گسترش آن از استانهایی مانند بوشهر و هرمزگان به سراسر کشور، نشان میدهد جایگاههای عرضه سوخت همچنان یکی از نقاط مهم در زنجیره مقابله با قاچاق فرآوردههای نفتی محسوب میشوند.
از سوی دیگر، پیام سردار رحیمی روشن است؛ مبارزه با تخلفات اقتصادی تنها با حضور پلیس در میدان انجام نمیشود و گزارشهای مردمی نیز بخشی از این مبارزه است.
حالا باید دید ادامه همکاری پلیس امنیت اقتصادی با وزارت نفت و گسترش نظارتها به سراسر کشور تا چه اندازه میتواند تخلف در جایگاههای سوخت را کاهش دهد؛ چرا که برای رانندهای که وارد یک پمپبنزین میشود، انتظار ساده است: پرداخت پول و دریافت همان میزان سوختی که بابت آن هزینه کرده، بدون اجبار، فریب یا سوءاستفاده.
