به گزارش پایگاه خبری خبرآنی به نقل از معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاست جمهوری، تولید مواد پیشرفته شیمیایی یکی از حلقههای مهم زنجیره توسعه صنعتی است؛ موادی که اگرچه در بسیاری از محصولات و فرایندهای صنعتی در مقیاس محدود مورد استفاده قرار میگیرند، اما ویژگیهای فنی آنها میتواند تأثیر مستقیمی بر عملکرد، دوام و کیفیت محصول نهایی داشته باشد. نانومواد نیز در همین زمره قرار دارند و کنترل دقیق اندازه ذرات، ساختار و ویژگیهای سطحی آنها، امکان طراحی گریدهای تخصصی برای کاربردهای متنوع را فراهم میکند.
مجتمع فناوریهای نوین فدک فعالیت خود را بر توسعه و تجاریسازی این گروه از مواد پیشرفته متمرکز کرده است. این مجموعه از چند شرکت دانشبنیان تشکیل شده و مدل فعالیت آن بر پایه توسعه فناوری تا رسیدن به مرحله بلوغ و سپس ایجاد ساختارهای مستقل برای تولید صنعتی استوار است.
حسین فخاری، مدیرعامل شرکت فناوریهای نوین فدک، با تشریح این مدل تجاریسازی گفت: پس از رسیدن یک فناوری به بلوغ، سرمایهگذاران وارد پروژه میشوند و برای محصول، شرکت یا کارخانه مستقلی شکل میگیرد. بر اساس این رویکرد، این مجموعه تاکنون موفق به راهاندازی شش کارخانه شده و بخشی از واحدهایی که پس از عبور از مرحله توسعه تحقیقاتی به بلوغ تولید رسیدهاند، به سرمایهگذاران واگذار شدهاند.
در حال حاضر سه شرکت دانشبنیان زیرمجموعه این گروه فعالیت میکنند که تمرکز اصلی آنها بر تولید نانومواد در سه حوزه کشاورزی، صنعتی و رنگ است. توسعه نانوپیگمنتهای پایه اکسید آهن نیز یکی دیگر از طرحهای در دست اجرای این مجموعه است؛ محصولی که ظرفیت استفاده در صنایعی همچون رنگ، پوشش و مستربچ را دارد.
«نانوسیلیس» یک ماده با چندین کاربرد صنعتی
یکی از محصولات محوری فدک، نانوسیلیس یا نانوپودر دیاکسید سیلیکون است؛ مادهای که به دلیل قابلیت تنظیم ویژگیهای فیزیکی و شیمیایی، امکان تولید آن در گریدهای متناسب با کاربردهای تخصصی مختلف وجود دارد.
این ویژگی، نانوسیلیس را به مادهای قابل استفاده در حوزههای گوناگون از جمله ساختمان، رنگ، کشاورزی و لاستیک تبدیل کرده است. در صنعت بتن، استفاده از گرید مناسب نانوسیلیس میتواند به اصلاح ساختار بتن و افزایش مقاومت مکانیکی آن کمک کند و از این منظر، در تولید بتنهای با عملکرد بالا برای پروژههای عمرانی و سازههایی که به دوام و مقاومت بیشتری نیاز دارند، مورد توجه قرار میگیرد.
صنعت رنگ نیز از دیگر حوزههای مهم کاربرد نانوسیلیس است. این ماده میتواند بهعنوان افزودنی برای اصلاح رفتار رئولوژیکی رنگ و بهبود برخی ویژگیهای فیزیکی آن به کار گرفته شود. افزایش مقاومت پوشش در برابر رطوبت و خوردگی از جمله ویژگیهایی است که در کاربردهای صنعتی و پوششهای محافظ اهمیت دارد.
رنگهای ترافیکی نیز از دیگر زمینههای استفاده از این ماده هستند. این محصولات به دلیل قرار گرفتن در معرض تردد مستمر خودروها، سایش و تغییرات شرایط جوی، به دوام و مقاومت سایشی مناسب نیاز دارند و استفاده از افزودنیهای نانویی میتواند در ارتقای عملکرد آنها مؤثر باشد.
نانوسیلیس در خدمت کشاورزی
بخشی از تولید نانوسیلیس فدک با هدف پاسخگویی به نیازهای حوزه کشاورزی و صنعت کود توسعه یافته است. یکی از مشکلات عملیاتی در نگهداری و حملونقل کودهای کشاورزی، بهویژه در شرایط گرم و مرطوب، تشکیل کلوخه و کاهش روانی مواد است.
رطوبت میتواند موجب چسبیدن ذرات کود به یکدیگر شود و ضمن دشوار کردن مصرف، فرایند جابهجایی و توزیع محصول را نیز با مشکل مواجه کند. نانوسیلیس با ویژگیهای ضدکلوخهشدن میتواند به حفظ روانی و قابلیت استفاده از این مواد کمک کند.
به این ترتیب، گرید کشاورزی نانوسیلیس فدک با تمرکز بر یکی از مسائل کاربردی صنعت کود طراحی شده است؛ نمونهای از کاربرد فناوری نانو که در آن اصلاح ویژگیهای یک ماده میتواند به حل یک چالش مشخص در فرایند تولید، نگهداری و مصرف محصولات کشاورزی منجر شود.
حرکت به سمت تولید گرانول سیلیکا برای صنعت لاستیک
یکی از طرحهای توسعهای مهم مجتمع فناوریهای نوین فدک، تولید گرانول سیلیکا برای صنعت لاستیک است. سیلیکا از مواد پرکاربرد در تولید محصولات لاستیکی به شمار میرود و میتواند در بهبود برخی ویژگیهای مکانیکی و عملکردی این محصولات نقش داشته باشد.
با وجود ظرفیت قابل توجه صنعت لاستیک کشور، بخشی از نیاز این صنعت به گرانول سیلیکا از طریق واردات تأمین میشود. این وابستگی، تولیدکنندگان داخلی را در برابر محدودیتهای وارداتی، تحریمها و نوسانات زنجیره تأمین آسیبپذیر میکند.
فخاری با اشاره به اجرای پروژه تولید سیلیکای گرید لاستیک در فدک، گفت: فرایند توسعه فناوری این محصول به مرحله بلوغ رسیده و پیچیدگیهای فنی و فرایندی مورد بررسی و مهندسی قرار گرفته است.
به گفته وی، مرحله بعدی این طرح، ایجاد یک مجتمع صنعتی بزرگ برای تولید این ماده با مشارکت بخش خصوصی در شمال کشور است.
این پروژه از ابتدا صرفاً با هدف تأمین بازار داخلی تعریف نشده است. فدک با توجه به ظرفیت بازار منطقه و نبود نمونهای مشابه با ظرفیت قابل توجه در خاورمیانه، توسعه این مجتمع را با رویکرد ایجاد یک مرکز تأمین منطقهای دنبال میکند.
در صورت تحقق ظرفیتهای پیشبینیشده، طرح تولید گرانول سیلیکا میتواند از یک پروژه جایگزینی واردات فراتر رفته و به ظرفیت صادراتی ایران در حوزه مواد اولیه صنعت لاستیک تبدیل شود؛ ظرفیتی که بازار کشورهای منطقه را نیز هدف قرار خواهد داد.
چالش اصلی؛ اعتماد صنعت به محصول ایرانی
از نگاه مدیرعامل شرکت فناوریهای نوین فدک، تجاریسازی مواد پیشرفته صرفاً با دستیابی به دانش فنی و راهاندازی خط تولید به پایان نمیرسد و پذیرش محصول از سوی مصرفکنندگان صنعتی، یکی از مهمترین مراحل ورود فناوری به بازار است.
به اعتقاد فخاری، تولیدکنندگان داخلی نیز در تغییر این نگرش نقش دارند و ارتقای مستمر کیفیت، رعایت استانداردها، ارائه خدمات فنی و ایجاد اطمینان برای مشتریان صنعتی، مهمترین ابزارهای اصلاح این ذهنیت است.
فخاری، با اشاره به تجربه فدک در تعامل با مشتریان صنعتی، معتقد است بخشی از شرکتهایی که دغدغه توسعه تولید داخلی دارند، پس از آزمون و اطمینان از کیفیت محصولات ایرانی، همکاری خود را در قالب روابط بلندمدت ادامه میدهند. از این منظر، جایگزینی محصول داخلی با نمونه خارجی فرایندی تدریجی است که با اثبات کیفیت و ثبات تولید امکان تحقق پیدا میکند.
از بومیسازی تا توسعه بازارهای منطقهای
مسیر فعالیت مجتمع فناوریهای نوین فدک نشان میدهد بومیسازی مواد اولیه پیشرفته تنها به تولید یک محصول در داخل کشور محدود نمیشود، بلکه مجموعهای از حلقههای بههمپیوسته شامل ایجاد دانش فنی، توسعه و مهندسی فرایند، تربیت نیروی متخصص، جذب سرمایه و ایجاد زیرساخت تولید صنعتی را دربرمیگیرد.
تولید نانوسیلیس در گریدهای مختلف برای کاربردهای صنعتی، رنگ و کشاورزی، توسعه نانوپیگمنتهای پایه اکسید آهن و حرکت به سمت تولید گرانول سیلیکا برای صنعت لاستیک، بخشی از این زنجیره را تشکیل میدهد.
مدل تجاریسازی این مجموعه نیز بر ایجاد شرکتها و کارخانههای مستقل برای فناوریهای بهبلوغرسیده استوار است؛ رویکردی که میتواند زمینه ورود سرمایهگذاران بخش خصوصی به پروژههای فناورانه و انتقال فناوری از مرحله تحقیق و توسعه به تولید صنعتی را فراهم کند.
در صورت توسعه مجتمع تولید سیلیکای گرید لاستیک در شمال کشور مطابق برنامهریزی انجامشده، این طرح میتواند از یک پروژه خودکفایی صنعتی به یک ظرفیت صادراتی منطقهای تبدیل شود و بازار کشورهای همسایه را نیز در کنار نیاز داخلی هدف قرار دهد.
مجتمع فناوریهای نوین فدک اکنون با تمرکز بر نانوسیلیس و توسعه سایر نانومواد، این مسیر را با هدف ایجاد ظرفیتهای فناورانه و تولیدی مستقل دنبال میکند؛ ظرفیتی که در گام نخست میتواند بخشی از نیاز صنایع کشور را تأمین و در مرحله بعد، زمینه حضور محصولات و مواد پیشرفته ایرانی در بازار منطقه را فراهم کند.
