پایگاه خبری خبر آنی، گروه استانها - حمیدرضا عبدالمنافی: پسماندهای عفونی و بیمارستانی از حساسترین انواع پسماند شهری هستند؛ زبالههایی که نحوه تفکیک، بیخطرسازی، حمل و دفع آنها مستقیماً با سلامت عمومی و محیط زیست ارتباط دارد. در کرج اما بخشی از ابهام نه به اصل ضرورت مدیریت این پسماندها، بلکه به مرز مسئولیت دستگاهها بازمیگردد؛ مراکز درمانی باید پسماند عفونی خود را چگونه تحویل دهند، شهرداری در چه مرحلهای مسئولیت پیدا میکند و اگر پسماندی بدون بیخطرسازی وارد چرخه جمعآوری شود، سرنوشت آن چه خواهد بود؟
این پرسشها در حالی مطرح میشود که «جواد چپردار»، رئیس کمیسیون حقوقی و نظارت شورای اسلامی شهر کرج، در جریان بررسی بودجه پیشنهادی سال ۱۴۰۵ شهرداری و بودجه سازمان مدیریت پسماند، بر ضرورت رعایت اصول علمی و استانداردهای بهداشتی در مدیریت پسماند تأکید کرده است.
مسئولیت شهرداری از کجا آغاز میشود؟
چپردار در این نشست با صراحت درباره پسماندهای عفونی و بیمارستانی گفت: زبالههای عفونی و بیمارستانی مطابق قانون، مسئولیت شهرداری نیست و مراکز درمانی باید زبالههای خود را عاری از عفونت تحویل دهند؛ هرگونه انتقال این زبالهها توسط شهرداری میتواند خطرآفرین باشد.
این اظهارنظر، نقطه اصلی بحث درباره مدیریت پسماندهای پزشکی در کرج است؛ زیرا از نگاه مدیریت شهری، شهرداری نباید در جایگاه متولی بیخطرسازی پسماند عفونی مراکز درمانی قرار گیرد و این مراکز باید پیش از تحویل، تکلیف پسماند خود را مشخص کنند.
در چنین شرایطی، پرسش مهم این است که نحوه نظارت بر اجرای این مسئولیت چگونه است؟ اگر یک مرکز درمانی پسماند عفونی تولید کند، چه سازوکاری برای اطمینان از بیخطرسازی آن وجود دارد و در صورت رعایت نکردن الزامات، چه دستگاهی باید ورود کند؟
چند مرکز درمانی درگیر مسئله زباله عفونی هستند؟
در اظهارات دیگری که درباره مدیریت پسماندهای عفونی در کرج مطرح شده، از فعالیت حدود سه هزار مرکز درمانی، درمانگاه، کلینیک، آزمایشگاه و مطب دندانپزشکی در شهر سخن گفته شده است.
با این حال، باید میان تعداد مراکز تولیدکننده پسماند عفونی و تعداد مراکز متخلف تفاوت قائل شد. وجود هزاران مرکز درمانی به خودی خود به معنای تخلف آنها نیست و نمیتوان صرفاً بر اساس تعداد مراکز، ادعا کرد که بخش مشخصی از آنها قوانین را نقض میکنند.
این تفکیک برای انتشار دقیق یک گزارش خبری اهمیت دارد؛ چراکه اگر گفته شود بیش از دو هزار و پانصد مرکز متخلف هستند، باید مستندات، گزارشهای بازرسی یا آمار رسمی مربوط به این تخلفات نیز ارائه شود.
بنابراین، مسئله اصلی در کرج بیش از آنکه صدور یک حکم کلی درباره عملکرد مراکز درمانی باشد، شفاف شدن وضعیت نظارت بر این مراکز است؛ اینکه چه تعداد از آنها پسماند عفونی تولید میکنند، چه تعداد فرآیند بیخطرسازی را انجام میدهند و چه تعداد مورد بازرسی قرار گرفتهاند.
بیمارستانها چه وضعیتی دارند؟
شهرام صیادی، رئیس دانشگاه علوم پزشکی استان البرز، در گفتگو با سرویسخبری مهر تأکید کرده است که بیمارستانهای استان پسماندهای عفونی خود را بیخطرسازی میکنند و برای این فرآیند هزینههایی را متحمل میشوند.
وی همچنین به فعالیت ۱۲ بیمارستان در کرج اشاره کرده و بر ضرورت انجام فرآیند بیخطرسازی در این مراکز تأکید داشته است.
این اظهارات نشان میدهد دستکم درباره بیمارستانها، موضوع بیخطرسازی به عنوان یک ضرورت شناخته شده است؛ اما بخش دیگری از زنجیره پسماند پزشکی مربوط به مراکز غیربیمارستانی مانند مطبها، درمانگاهها، آزمایشگاهها و مراکز دندانپزشکی است که نیازمند بررسی دقیقتر وضعیت نظارت بر آنهاست.
در واقع، اگر اختلافی درباره پسماند عفونی وجود دارد، باید مشخص شود این اختلاف مربوط به تولید پسماند، بیخطرسازی، نحوه تحویل یا حمل آن است؛ چراکه این مراحل از نظر مسئولیت و فرآیند اجرایی یکسان نیستند.
شهرداری متولی جمعآوری یا پذیرنده پسماند بیخطرشده
از سوی دیگر، مهرداد کیانی، شهردار کرج، درباره نقش مدیریت شهری در این حوزه بر رویکرد خدمترسانی شهرداری تأکید دارد و از اقدامات انجامشده برای ایجاد مرکز بیخطرسازی پسماندهای عفونی می گوید.
این موضوع، یک پرسش مهم دیگر را پیش روی مدیریت پسماند کرج قرار میدهد: مرز میان وظیفه شهرداری و مسئولیت مراکز درمانی دقیقاً کجاست؟
اگر مرکز درمانی موظف است پسماند عفونی را پیش از تحویل بیخطر کند، شهرداری باید چه نوع پسماندی را دریافت کند؟ اگر پسماندی بدون بیخطرسازی تحویل داده شد، آیا شهرداری آن را بازمیگرداند، آن را بیخطرسازی میکند یا برای جلوگیری از خطر احتمالی، ناچار به پذیرش آن میشود؟
پاسخ روشن به این پرسشها میتواند از بروز اختلاف میان دستگاههای مسئول و مهمتر از آن، ورود پسماند خطرناک به چرخه عادی جمعآوری جلوگیری کند.
حلقهدره و مسئله پسماند شهرهای اطراف
جواد چپردار، رئیس کمیسیون حقوقی و نظارت شورای اسلامی شهر کرج، در بخش دیگری از اظهارات خود، موضوع مرکز حلقهدره را مورد توجه قرار داده و گفته است این مرکز در زمان برنامهریزی اولیه با رعایت فاصلههای قانونی ایجاد شده و توسعه شهری و ساختوسازهای جدید نباید مشکلات زیستمحیطی و بهداشتی ایجاد کند.
وی همچنین درباره حجم پسماند کرج و مناطق اقماری، عدد حدود ۱۵ هزار و ۶۰۰ تن را مطرح کرد و گفت نیمی از این میزان مربوط به کرج و نیم دیگر مربوط به شهرهای اطراف است.
با توجه به اینکه در این اظهارات، نوع و بازه زمانی دقیق این عدد بهطور کامل روشن نشده است، نمیتوان آن را بدون توضیح بیشتر به عنوان میزان روزانه یا سالانه پسماند عفونی تلقی کرد. همین موضوع نشان میدهد شفافیت آماری یکی از نیازهای جدی حوزه مدیریت پسماند در کرج است.
چپردار معتقد است انتقال پسماند شهرهای اقماری به حلقهدره علاوه بر تحمیل هزینه، میتواند مسائل بهداشتی برای شهر کرج ایجاد کند و از همین رو، تصمیمگیری درباره این روند باید بر پایه برنامه مشخص و مطالعات علمی انجام شود.
مدیریت پسماند عفونی موضوعی نیست که بتوان مسئولیت آن را میان دستگاهها جابهجا کرد؛ زنجیرهای است که از محل تولید آغاز میشود و تا بیخطرسازی، تحویل، حمل و دفع ادامه دارد. هر حلقه این زنجیره که بدون نظارت یا مسئولیتپذیری رها شود، میتواند سلامت شهروندان و محیط زیست را تحت تأثیر قرار دهد.
از این منظر، مطالبه اصلی در کرج نه متهم کردن یک دستگاه یا مجموعه، بلکه شفاف شدن مسئولیتها، انتشار آمار دقیق و اطمینان از این موضوع است که هیچ پسماند عفونی بیخطرنشدهای وارد چرخه عادی مدیریت پسماند شهری نمیشود.
