مهران ضیابری؛ رئیس کمیسیون هوش مصنوعی سازمان نظام صنفی رایانهای تهران (نصر تهران) در گفتوگو با خبرنگار اجتماعی پایگاه خبری خبرآنی با تشریح مهمترین اقدامات این نهاد در حوزه هوش مصنوعی و چالشهای یک سال اخیر در حوزه هوش مصنوعی، اظهار کرد: تمرکز اصلی در این مدت بیشتر بر پیگیری امور مشورتی با دستگاههای دولتی بوده است.
وی افزود: یکی از مهمترین موضوعاتی که در یک سال اخیر بهطور جدی با آن درگیر بودیم، بحث «سکوی هوش مصنوعی» و از آن مهمتر، موضوع «پروانه اپراتور هوش مصنوعی» بود که درباره آن جلسات متعددی با سازمان فناوری اطلاعات و سازمان تنظیم مقررات برگزار کردیم.
رئیس کمیسیون هوش مصنوعی سازمان نظام صنفی رایانهای تهران ادامه داد: با این حال، متأسفانه دستگاههای مربوطه مسیر خودشان را در موضوع پروانه دنبال میکنند و هنوز هم مشخص نیست در نهایت چه تصمیمی در این زمینه اتخاذ خواهد شد.
هشدار درباره آسیبزدن مدل اپراتوری به شرکتهای کوچک هوش مصنوعی
وی تصریح کرد: مسیری که اکنون در حال طی شدن است، بهشدت به بخش خصوصی، آن هم بخش خصوصی نحیف حوزه هوش مصنوعی که واقعاً با حداقل امکانات در حال ادامه فعالیت است، آسیب میزند.
ضیابری گفت: یک نگاه در این زمینه وجود دارد که براساس آن، کل حوزه هوش مصنوعی عملاً زیر چتر یک یا دو اپراتور بزرگ قرار بگیرد. اگرچه ظاهر ماجرا چنین چیزی را نشان نمیدهد، اما به نظر میرسد در باطن، روند به همین سمت در حال حرکت است؛ بهگونهای که شرکتهای کوچک نیز اگر بخواهند فعالیت کنند، ناچار باشند ذیل شرکتهای بزرگ قرار بگیرند و بهصورت مستقل عمل نکنند.
وی افزود: چنین مدلی شاید در کشوری مانند آمریکا که شرکتهای بزرگی همچون گوگل، آمازون و فیسبوک را در اختیار دارد، منطقی باشد اما در کشور ما که شرکتها تازه در حال شکلگیری و رشد هستند، این الگو متناسب نیست.
رئیس کمیسیون هوش مصنوعی سازمان نظام صنفی رایانهای تهران ادامه داد: مدل مناسب برای کشور ما، مدلی نیست که در آن یک بازیگر بزرگ وارد شود و همه کارها را در اختیار بگیرد. تجربههای پیشین نیز نشان داده که صرف تجمیع شرکتها ذیل یک مجموعه بزرگ، الزاماً به خروجی عینی و مؤثر در حوزه هوش مصنوعی منجر نمیشود.
وی با اشاره به عملکرد یک سال گذشته این کمیسیون اظهار کرد: بخش عمدهای از زمان و انرژی ما در این مدت، صرف مواجهه با همین چالشها شد؛ در حالی که در سالهای قبل، تمرکز بیشتری بر رویدادها، حضور در صنعت و توسعه تعاملات داشتیم.
ضیابری اضافه کرد: حوزه هوش مصنوعی اساساً با مسئله داده درگیر است و بهدلیل نبود حکمرانی منسجم داده، با مشکلات متعددی مواجه است.
وی افزود: این وضعیت باعث میشود نه صنعت بتواند بهدرستی رشد کند، نه حکمرانی داده شکل بگیرد و نه هوش مصنوعی مسیر توسعه طبیعی خود را طی کند؛ در نتیجه، این حوزه بهشدت آسیب میبیند.
ضیابری در ادامه درباره وضعیت کلی هوش مصنوعی کشور و نگاه بخش خصوصی به روندهای موجود اظهار کرد: مسئله اصلی این است که اگر معاونت علمی نقش تنظیمگر را ایفا میکرد، ما از این موضوع رضایت داشتیم؛ اما اکنون این معاونت نوعی انحصار برای مجموعه داخلی خود و شرکتها ایجاد کرده که با روشهای ارزیابی خود آنها را تأیید میکند.
وی افزود: معاونت علمی اکنون مجموعهای از پروژهها را پیش میبرد؛ از جمله پروژههایی در حوزه دستیارهای هوشمند وزارتخانهها، موضوع سکوی ملی و نیز طرحهایی از جمله سکوی ملی هوش مصنوعی که 24 شرکت در همین زمینه تعریف و دنبال شدهاند.
رئیس کمیسیون هوش مصنوعی سازمان نظام صنفی رایانهای تهران تصریح کرد: واقعیت این است که معاونت علمی تا حدی رسالت پیشین خود را از دست داده است؛ رسالتی که در سالهای گذشته، بهویژه در دورهای که شرکتهای نوآور و استارتآپی، این معاونت را پناه و تکیهگاه خود میدانستند، پررنگتر بود.
وی خاطرنشان کرد: انتظار فعالان این حوزه همواره این بوده که معاونت علمی، حامی شرکتهای نوپا و فناور باشد و در تعامل با دولت، مطالبات آنها را پیگیری کند؛ انتظاری که به گفته فعالان این بخش، امروز کمرنگتر از گذشته شده است.
نهاد دولتی نباید در موضع رقابت با بخش خصوصی باشد
ضیابری افزود: در چنین شرایطی، شرکتها ناچارند دائماً رصد کنند که معاونت علمی چه اقدامی انجام میدهد و چه مسیری را پیش میبرد؛ در حالی که این فضا، فضای پیشرفت و توسعه نیست و یک نهاد دولتی نباید خود را در موضع رقابت با بخش خصوصی قرار دهد.
رئیس کمیسیون هوش مصنوعی سازمان نظام صنفی رایانهای تهران ادامه داد: از سوی دیگر، وزارت ارتباطات، سازمان تنظیم مقررات و سازمان فناوری اطلاعات نیز بهجای آنکه بر تسهیلگری و هدایت شرکتها به سمت اجرای پروژههای واقعی صنعتی تمرکز کنند، در تلاشاند تا امور را بیش از پیش در اختیار خود بگیرند.
وی تصریح کرد: امروز مهمترین مطالبه شرکتهای حوزه هوش مصنوعی این نیست که دولت برای آنها کار ویژهای انجام دهد، بلکه این است که مانع فعالیت آنها نشود.
ضیابری گفت: در گذشته، شرکتها در جلسات مختلف از تسهیلات، دسترسی به داده و حمایتهای لازم سخن میگفتند، اما اکنون شرایط بهگونهای تغییر کرده که فعالان این حوزه میگویند داده را خودشان به هر شکل ممکن تأمین میکنند، فقط دستگاهها در مسیر فعالیتشان سنگاندازی نکنند.
وی افزود: جایگاه مطالبات بخش خصوصی عملاً تغییر کرده است؛ بهجای آنکه در مسیر تسهیلگری و کمک به رشد شرکتها حرکت کنیم، به نقطهای رسیدهایم که شرکتها تنها میخواهند با موانع کمتری روبهرو شوند.
وی در ارزیابی روندهای موجود افزود: اگر بخواهیم واقعگرایانه نگاه کنیم، اینکه حدود 24 یا 25 شرکت بودجهای دریافت کردهاند و مشغول انجام کار هستند، از این بهتر است که هیچ اقدامی صورت نگیرد؛ اما مزیت این روند فقط در همین حد است.
ضیابری تصریح کرد: ما از ابتدا به معاونت علمی گفته بودیم که روش اجرای پروژه «سکو» نادرست است، اما این مسیر اشتباه همچنان ادامه دارد؛ بارها تأکید شد پروژههایی که قرار است بر بستر سکو تعریف شوند، با مدل فعلی بهدرستی سوار نشدهاند؛ زیرا قرار بود شرکتها توسعه را بر روی یک سکوی مشترک انجام دهند، نه اینکه هر مجموعه دوباره بهصورت جداگانه و در فضای مستقل خود وارد توسعه شود.
رئیس کمیسیون هوش مصنوعی سازمان نظام صنفی رایانهای تهران خاطرنشان کرد: در میان حدود 24 یا 25 شرکتی که در این روند حضور دارند، تنها پنج یا شش پروژه را میتوان پروژههایی جدی، ریشهدار و قابل اتکا دانست و بخش عمده پروژههای دیگر، در حد پروژههایی هستند که صرفاً تعریف شدهاند تا کاری انجام شده باشد.
وی درباره ارزیابی وضعیت کلی هوش مصنوعی کشور گفت: در حوزه علم هوش مصنوعی، وضعیت ایران روشن است و اساساً نیازی به توضیح مفصل ندارد؛ چراکه مراجع بینالمللی خود رتبههای نسبتاً بالایی برای ایران در نظر گرفتهاند و جایگاه کشور در برخی ارزیابیها 12، 15 یا 18 اعلام شده است.
ضیابری افزود: در حوزه مقالهنویسی، فعالیتهای دانشگاهی و تولیدات علمی، کشور مطابق روال معمول پیشرفتهای خوبی داشته، اما در حوزه عملیاتی و تجاریسازی شرایط متفاوت است.
رئیس کمیسیون هوش مصنوعی سازمان نظام صنفی رایانهای تهران تصریح کرد: ایران در حوزه عمل و تجاریسازی هوش مصنوعی رتبه پایینی داشته است.
ضیابری در ادامه با اشاره به تغییر دولت و انتصابات جدید در حوزه فناوری اظهار کرد: با آغاز به کار دولت مسعود پزشکیان و انتصاب چهرههایی که شناخت مناسبی از حوزه هوش مصنوعی داشتند ازجمله آقای افشین، دکتر عارف و ستار هاشمی وزیر ارتباطات در کمیسیون هوش مصنوعی و علم داده سازمان نظام صنفی رایانهای کشور امیدواری زیادی ایجاد شد.
وی افزود: تصور ما این بود که با حضور این افراد، بهدلیل آشنایی و شناخت آنها از این حوزه، مسیر توسعه هوش مصنوعی در کشور شتاب بگیرد، اما در عمل نتیجهای معکوس مشاهده شد.
رئیس کمیسیون هوش مصنوعی سازمان نظام صنفی رایانهای تهران ادامه داد: ما اساساً موافق تشکیل سازمان هوش مصنوعی بودیم و حتی پیشنهاد تشکیل «شورای راهبری هوش مصنوعی» و «سازمان هوش مصنوعی» را در جلسات متعدد فراکسیون هوش مصنوعی مجلس در دولت شهید رئیسی مطرح کرده بودیم.
ضیابری گفت: با وقوع حادثه شهادت رئیسجمهور و سپس تغییر دولت، بخش قابل توجهی از زمان کشور صرف استقرار دولت جدید شد و پس از آن نیز مباحث و اختلافات سیاسی درباره بودن یا نبودن سازمان هوش مصنوعی و نیز ورود مجلس به موضوع قانونگذاری، عملاً همهچیز را معطل گذاشت.
وی افزود: در ادامه نیز وقوع جنگ شرایط را پیچیدهتر کرد و در مجموع، طی سه سال اخیر عملاً این حوزه پیوسته درگیر بحران بوده است.
رئیس کمیسیون هوش مصنوعی سازمان نظام صنفی رایانهای تهران خاطرنشان کرد: در این مدت، هیچگاه یک دوره با ثبات و قابل اتکا برای سیاستگذاری و پیشبرد امور در حوزه هوش مصنوعی شکل نگرفت و این حوزه مدام تحت تأثیر بحرانها و منازعات مختلف قرار داشته است.
وی در پایان تأکید کرد: نتیجه این بیثباتی آن بوده که در سه سال گذشته، بهجای تمرکز بر توسعه، بیشتر درگیر حلوفصل حاشیهها، اختلافها و بحرانهای پیدرپی بودهایم.
انتهای پیام/
