به گزارش خبرگزاری خبر آنی از گرگان، جنگلهای هیرکانی شمال ایران که قدمتی چند ده میلیون ساله دارند، از ارزشمندترین اکوسیستمهای جنگلی جهان به شمار میروند و به عنوان میراث طبیعی ثبتشده در فهرست جهانی یونسکو، نقش مهمی در حفظ تنوع زیستی، تولید اکسیژن، تنظیم چرخه آب، جلوگیری از فرسایش خاک و کاهش آثار تغییرات اقلیمی ایفا میکنند. استان گلستان به عنوان یکی از مهمترین رویشگاههای جنگلهای هیرکانی، با بیش از 524 هزار هکتار جنگل، سهم قابل توجهی در حفاظت از این ذخیرهگاه ارزشمند طبیعی دارد.
با این حال مجموعهای از عوامل محیطی و انسانی، حفاظت از این عرصههای طبیعی را با چالشهای جدی مواجه کرده است. تغییرات اقلیمی، افزایش دما، کاهش بارندگیهای مؤثر، خشکسالیهای متوالی، گسترش پوششهای گیاهی خشک در فصل تابستان، وقوع آتشسوزیهای مکرر، فشار ناشی از توسعه انسانی، تخریب اراضی و بهرهبرداریهای غیرمجاز از جمله مهمترین تهدیدهایی هستند که آینده جنگلهای شمال کشور را تحت تأثیر قرار دادهاند.
در این میان، آتشسوزی جنگلها به یکی از مهمترین مخاطرات محیط زیستی کشور تبدیل شده است. تجربه سالهای اخیر نشان داده هرچند بخش قابل توجهی از حریقها در جنگلهای شمال از نوع کفسوزی است، اما همین آتشسوزیها نیز میتوانند به تدریج ساختار اکولوژیک جنگل را تغییر داده، زادآوری طبیعی گونهها را مختل کنند و زمینه را برای بروز آسیبهای گستردهتر فراهم آورند. شرایط خاص اقلیمی گلستان و همجواری آن با مناطق خشک و نیمهخشک کشور نیز موجب شده این استان نسبت به برخی دیگر از استانهای شمالی با خطر بیشتری در زمینه وقوع حریق مواجه باشد.
از سوی دیگر، حفاظت از عرصهای به وسعت بیش از یک میلیون و 400 هزار هکتار منابع طبیعی در گلستان، نیازمند برخورداری از نیروی انسانی متخصص، تجهیزات مدرن پایش و اطفای حریق، خودروهای عملیاتی مناسب و اعتبارات پایدار است؛ موضوعی که به گفته مسئولان این بخش، در سالهای اخیر با محدودیتهای جدی مواجه بوده است. کاهش تعداد نیروهای رسمی، فرسودگی تجهیزات و کمبود امکانات لجستیکی موجب شده بخش قابل توجهی از بار حفاظت از منابع طبیعی بر دوش نیروهای موجود، دهیاران، شوراهای محلی و همیاران طبیعت قرار گیرد.
در چنین شرایطی، افزایش مشارکت مردمی، توسعه آموزشهای پیشگیرانه، ارتقای سامانههای پایش و هشدار سریع، تقویت یگانهای حفاظتی و تأمین منابع مالی مورد نیاز، به عنوان مهمترین راهکارهای کاهش مخاطرات پیشروی جنگلهای هیرکانی مطرح میشود. موضوعی که نه تنها یک مطالبه استانی، بلکه ضرورتی ملی برای حفاظت از یکی از مهمترین سرمایههای طبیعی ایران محسوب میشود.
در همین زمینه با علیاصغر نیکویی، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری گلستان، درباره وضعیت جنگلهای استان، خطر آتشسوزی، کمبود نیرو و تجهیزات، نقش مردم در حفاظت از منابع طبیعی و برنامههای پیشگیرانه این ادارهکل به گفتوگو نشستهایم.
خبر آنی: با آغاز فصل گرما، وضعیت خطر آتشسوزی در جنگلها و مراتع گلستان را چگونه ارزیابی میکنید و چه عواملی احتمال وقوع حریق را افزایش داده است؟
نیکویی: بارندگیهای مناسب فصل بهار امسال تا حدی شرایط رطوبتی جنگلها را بهبود بخشید، اما همین بارشها موجب رشد گسترده علفزارها و پوششهای گیاهی در عرصههای طبیعی شد. با افزایش دما و کاهش بارندگی در فصل تابستان، این پوشش گیاهی به تدریج خشک میشود و به یک منبع بالقوه سوخت برای آتشسوزی تبدیل خواهد شد.
در برخی مناطق نیز وجود گونههای سوزنیبرگ، به دلیل ویژگیهای ساختاری و قابلیت اشتعال بالاتر، خطر گسترش آتش را افزایش میدهد. به همین دلیل ما از ماههای ابتدایی سال برنامههای پیشگیرانه خود را آغاز کردهایم تا بتوانیم احتمال بروز حریق و خسارات ناشی از آن را به حداقل برسانیم.
خبر آنی: ادارهکل منابع طبیعی گلستان چه اقداماتی را برای پیشگیری از آتشسوزی در دستور کار قرار داده است؟
نیکویی: یکی از مهمترین برنامههای ما اجرای پویش «نه به آتش» در سطح استان است. در قالب این پویش تلاش شده از ظرفیت رسانهها، دهیاریها، شوراهای اسلامی، تشکلهای مردمی و همیاران طبیعت برای افزایش آگاهی عمومی استفاده شود.
همچنین بنرهای هشداردهنده در مبادی ورودی جنگلها نصب شده و برنامههای آموزشی مختلفی برای جوامع محلی برگزار شده است. تجربه نشان داده هرچه سطح آگاهی مردم افزایش یابد، میزان وقوع آتشسوزیهای ناشی از عوامل انسانی کاهش پیدا میکند.
خبر آنی: آمار آتشسوزیهای سال گذشته چه تصویری از وضعیت جنگلهای گلستان ارائه میدهد؟
نیکویی: سال گذشته 206 فقره آتشسوزی در جنگلها و مراتع استان ثبت شد که در مجموع حدود 100 هکتار از عرصههای طبیعی را درگیر کرد. بخش عمده این حریقها از نوع کفسوزی بوده است.
هرچند این آتشسوزیها عمدتاً به تاج درختان سرایت نکردهاند، اما تکرار آنها میتواند به ساختار اکولوژیک جنگل آسیب بزند و روند بازسازی طبیعی عرصهها را با مشکل مواجه کند. از این رو حتی حریقهای محدود نیز برای ما اهمیت زیادی دارند.
خبر آنی: یکی از موضوعاتی که همواره مطرح میشود، کمبود نیروی انسانی در حوزه حفاظت از منابع طبیعی است. وضعیت گلستان در این زمینه چگونه است؟
نیکویی: گلستان بیش از یک میلیون و 400 هزار هکتار عرصه منابع طبیعی دارد اما تعداد نیروهای حفاظتی فعال در هر شیفت کاری حدود 100 نفر است. به عبارت دیگر ما عملاً با یکششم نیروی مورد نیاز فعالیت میکنیم.
این در حالی است که تعداد نیروهای رسمی منابع طبیعی طی سالهای گذشته از حدود 600 نفر به بیش از 300 نفر کاهش یافته است. با وجود پیگیریهای مکرر، هنوز مجوز مؤثری برای جبران این کمبود صادر نشده و این مسئله فشار زیادی بر مجموعه حفاظتی استان وارد کرده است.
خبر آنی: کمبود تجهیزات تا چه اندازه بر کیفیت حفاظت از جنگلها تأثیر گذاشته است؟
نیکویی: تجهیزات اطفای حریق و خودروهای عملیاتی نقش تعیینکنندهای در سرعت واکنش به حوادث دارند. بخشی از ناوگان ما بیش از 20 سال عمر دارد و طبیعتاً با استهلاک بالا و هزینههای نگهداری فراوان مواجه است.
اگرچه نیروهای منابع طبیعی با تمام توان در حال فعالیت هستند، اما واقعیت این است که نوسازی تجهیزات و تأمین امکانات جدید میتواند تأثیر قابل توجهی در کاهش زمان واکنش، افزایش ایمنی نیروها و کنترل سریعتر آتشسوزیها داشته باشد.
خبر آنی: شرایط عملیات اطفای حریق در مناطق کوهستانی و صعبالعبور گلستان چگونه است؟
نیکویی: برخی از مناطق جنگلی استان دسترسی بسیار دشواری دارند. سال گذشته در یکی از حریقها، مهار کامل آتش در محدودهای حدود پنج هکتار در یکی از استانهای همجوار، 21 روز زمان برد.
در بسیاری از این مناطق امکان ورود خودروهای عملیاتی وجود ندارد و نیروهای حفاظتی، همیاران طبیعت و مردم محلی ناچارند ساعتها تجهیزات را به صورت دستی حمل کنند. همین مسئله اهمیت تأمین تجهیزات تخصصی و افزایش نیروهای عملیاتی را دوچندان میکند.
خبر آنی: نقش مردم و جوامع محلی در حفاظت از جنگلها را چگونه ارزیابی میکنید؟
نیکویی: بدون اغراق باید گفت بخش مهمی از موفقیتهای حوزه حفاظت از منابع طبیعی مرهون مشارکت مردم است. دهیاران، شوراهای اسلامی، همیاران طبیعت و ساکنان مناطق جنگلی نخستین افرادی هستند که وقوع حریق یا تخلفات را مشاهده و گزارش میکنند.
در بسیاری از آتشسوزیها نیز مردم محلی پیش از رسیدن نیروهای عملیاتی در مهار اولیه حریق نقش مؤثری ایفا کردهاند. به همین دلیل تقویت مشارکت اجتماعی و توسعه آموزشهای عمومی یکی از راهبردهای اصلی ما در حوزه حفاظت از منابع طبیعی است.
خبر آنی: مهمترین مطالبه شما از دولت و دستگاههای تصمیمگیر برای حفاظت بهتر از جنگلهای هیرکانی چیست؟
نیکویی: جنگلهای هیرکانی فقط متعلق به گلستان نیستند؛ این جنگلها بخشی از میراث طبیعی ایران و جهان محسوب میشوند. حفاظت از چنین سرمایهای نیازمند نگاه ملی است.
تأمین اعتبارات پایدار، صدور مجوز جذب نیرو، نوسازی تجهیزات، تقویت زیرساختهای اطفای حریق و حمایت از برنامههای حفاظتی مهمترین نیازهای امروز منابع طبیعی است. هر میزان سرمایهگذاری در این حوزه انجام شود، در واقع سرمایهگذاری برای حفظ امنیت زیستمحیطی نسلهای آینده خواهد بود.
انتهای پیام/
