به گزارش سرویسخبری مهر، بهزاد رایگانی، دبیر ستاد ملی سیاستگذاری و هماهنگی مدیریت پدیده گرد و غبار سازمان حفاظت محیط زیست، در نشست خبری با اصحاب رسانه، با اشاره به نتایج مطالعات انجامشده از خرداد سال گذشته، گفت: بررسیها نشان میدهد محدوده تالاب صالحیه و اللهآباد یکی از کانونهای اصلی و بحرانی تولید گرد و غبار در کشور است که رویدادهای متعدد با شدت بالا در آن رخ میدهد و جمعیت گستردهای از استانهای البرز، تهران و حتی استانهای قزوین و گیلان را تحت تأثیر قرار میدهد.
وی افزود: این کانون در خرداد، تیر، شهریور و همچنین در روزهای اخیر بار دیگر فعال شده و حجم قابل توجهی از گرد و غبار را وارد کلانشهر کرج کرده که به کاهش محسوس کیفیت هوا منجر شده است. به همین دلیل، تالاب صالحیه و اللهآباد در اولویت برنامههای مدیریت گرد و غبار کشور قرار گرفته است.
رایگانی با اشاره به عوامل انسانی مؤثر در تشدید این بحران اظهار کرد: یکی از مهمترین دستکاریهای صورتگرفته در این محدوده، احداث یک کانال زهکشی با هدف جلوگیری از شور شدن اراضی کشاورزی بالادست بوده است. به گفته وی، خاکریز ایجادشده در کنار این کانال بعدها به جاده دسترسی تبدیل شد و همین موضوع مسیر طبیعی پخش سیلاب را مسدود کرد.
دبیر ستاد ملی گرد و غبار ادامه داد: تصاویر ماهوارهای نشان میدهد پیش از احداث کانال، سیلابها بهطور طبیعی در محدوده تالاب پخش میشد، اما پس از اجرای این پروژه، بهویژه در سیلاب سال ۱۳۹۸، آب امکان ورود به بخشهای تالابی را پیدا نکرد و در نتیجه فرآیند احیای تالاب مختل شد و شرایط برای شکلگیری ساختارهای بیابانی و افزایش تولید گرد و غبار فراهم آمد.
وی همچنین با رد این تصور که آثار گرد و غبار این تالاب تنها متوجه تهران و کرج است، گفت: بررسی رویداد شهریور سال گذشته نشان داد گرد و غبار ناشی از تالاب صالحیه و اللهآباد علاوه بر البرز و تهران، استانهای قزوین و حتی رشت را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
رایگانی در ادامه به مصوبات ملی و استانی مرتبط با این موضوع اشاره کرد و گفت: در یازدهمین نشست ستاد ملی گرد و غبار در سال ۱۴۰۱ مقرر شد کارگروه مشترکی با حضور وزارتخانههای نیرو، جهاد کشاورزی و سازمان حفاظت محیط زیست برای اجرای برنامههای مصوب تشکیل شود که مسئولیت آن بر عهده دفتر تخصصی سازمان حفاظت محیط زیست قرار گرفت.
وی افزود: در سیزدهمین نشست ستاد ملی نیز در سال ۱۴۰۲، احداث کانال زهکشی بهعنوان مصداق بارز دستکاری طبیعت مورد توجه قرار گرفت و مقرر شد مطالعات لازم با هدف حذف این کانال ظرف مدت دو ماه انجام شود.
دبیر ستاد ملی گرد و غبار با قدردانی از همکاری دستگاههای استانی اظهار کرد: اداره کل حفاظت محیط زیست استان قزوین، کمیته آمایش سرزمین این استان و همچنین شورای برنامهریزی و توسعه استان البرز، حذف یا مدیریت این کانال را به تصویب رساندهاند. همچنین این موضوع در آخرین نشست کارگروه تخصصی ملی که روز شنبه با حضور دستگاههای مختلف برگزار شد، بار دیگر مورد بررسی و تأکید قرار گرفت.
رایگانی تاکید کرد: اجرای عملی مصوبات و رفع موانع ایجادشده در مسیر جریان طبیعی آب، از مهمترین اقدامات برای احیای تالاب صالحیه و اللهآباد و کاهش اثرات گرد و غبار بر مناطق پرجمعیت کشور خواهد بود.
درخواست محیط زیست البرز برای آغاز حذف کانال زهکش تالاب صالحیه
در ادامه؛ قربانعلی محمدپور، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان البرز، با اشاره به اقدامات انجامشده برای احیای تالاب صالحیه، گفت: پس از ارائه گزارش مطالعاتی، جلسات مشترکی با دستگاههای اجرایی استان از جمله جهاد کشاورزی، منابع طبیعی، آب منطقهای، سازمان برنامه و بودجه و استانداری برگزار شد و سپس نشست مشترکی میان استانهای البرز و قزوین برای هماهنگی اقدامات تشکیل شد.
وی افزود: در جلسه ستاد هماهنگی و مدیریت تالابهای استان که با حضور دستگاههای مسئول و نهادهای نظارتی برگزار شد، شش مصوبه به تصویب رسید که یکی از مهمترین آنها حذف کانال زهکش احداثشده در دو دهه گذشته و بازگرداندن تالاب به وضعیت طبیعی بود. این مصوبه نیز مشروط به تأیید در شورای برنامهریزی استان شده است.
محمدپور ادامه داد: همچنین نشست مشترکی میان استانداریهای البرز و قزوین برگزار و مطالعات لازم برای اجرای پروژه حذف کانال انجام شد. به گفته وی، اعتبارات اولیه نیز برای انجام مطالعات تأمین شده و اسناد آماده بارگذاری در سامانه برگزاری مناقصه است.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان البرز از لغو طرح استقرار شهرک صنعتی در محدوده تالاب صالحیه خبر داد و گفت: با پیگیریهای انجامشده، مصوبه واگذاری ۵۰۰ هکتار از تالاب برای احداث شهرک صنعتی نجمآباد لغو و محل اجرای این طرح به خارج از محدوده تالاب منتقل شده است.
وی با بیان اینکه آخرین بررسیها نشان میدهد تالاب صالحیه اکنون به طور کامل خشک شده است، از ستاد ملی گرد و غبار درخواست کرد مجوز لازم برای آغاز اقدامات قانونی و اجرایی حذف کامل کانال زهکش و بازگرداندن شرایط طبیعی تالاب را صادر کند تا این اقدام بدون ایجاد مشکلات حقوقی و نظارتی اجرایی شود.
حذف کانال زهکش تنها راه احیای تالاب صالحیه است
دبیر ستاد ملی سیاستگذاری و هماهنگی مدیریت پدیده گرد و غبار سازمان حفاظت محیط زیست، با اشاره به پیامدهای احداث کانال زهکش در تالاب صالحیه گفت: این اقدام موجب قطع جریان طبیعی آبهای سطحی شده و در نتیجه خشکی بیش از حد تالاب و شکلگیری کانونهای فعال گرد و غبار را به دنبال داشته است.
وی افزود: کانون اصلی گرد و غبار دقیقاً در محدوده پشت این زهکش شکل گرفته و با وجود بارشها و شرایط سیلابی مناسب، به دلیل قطع مسیر طبیعی جریان آب، امکان آبگیری دوباره تالاب تقریباً از بین رفته است.
رایگانی با استناد به گزارشهای فنی ارائهشده از سوی وزارت جهاد کشاورزی در نشست کارگروه تخصصی ملی اظهار کرد: حتی در صورت مسدود شدن کانال، عملکرد زهکشی اراضی با مشکل مواجه نخواهد شد، زیرا سطح آبهای زیرزمینی از کف کانال پایینتر رفته و این کانال دیگر نقش مؤثری در کنترل زهآب و شوری اراضی ندارد.
وی تأکید کرد: با توجه به این شرایط، حذف کانال زهکش و بازگرداندن وضعیت طبیعی جریان آب، اقدامی ضروری برای احیای تالاب صالحیه و کاهش تولید گرد و غبار در این کانون بحرانی است.
مخاطرات هواشناسی میتوانند در مدت بسیار کوتاهی تحت تأثیر اقدامات انسانی قرار گیرند
در ادامه، سحر تاجبخش، رئیس سازمان هواشناسی کشور، با اشاره به تأثیر مداخلات انسانی بر تشدید مخاطرات هواشناسی اظهار کرد: از زمان وقوع این تغییرات حدود ۱۷ سال گذشته و برخلاف مخاطرات زمینشناسی که شکلگیری آنها ممکن است میلیونها سال زمان ببرد، مخاطرات هواشناسی میتوانند در مدت بسیار کوتاهی تحت تأثیر اقدامات انسانی قرار گیرند.
وی افزود: گاهی یک اقدام یا مداخله کوچک انسانی در مدت یک سال میتواند آثار و پیامدهای بسیار سنگینی بر محیطزیست و شرایط اقلیمی یک منطقه بر جای بگذارد.
رئیس سازمان هواشناسی کشور با بیان اینکه عوامل مختلفی در بروز این شرایط نقش دارند، تصریح کرد: بدون تردید مسائل دیگری نیز در ایجاد وضعیت کنونی مؤثر بودهاند، اما نمیتوان نقش این مداخلات انسانی را در تشدید بحران نادیده گرفت.
ترابی: زهکش تالاب صالحیه امروز کارکرد گذشته را ندارد
صدیقه ترابی، معاون محیط زیست انسانی سازمان حفاظت محیط زیست، با اشاره به سابقه احداث زهکش در محدوده تالاب صالحیه اظهار کرد: در زمان اجرای این پروژه، شرایط اقلیمی و هیدرولوژیکی منطقه متفاوت بود و به دلیل آبگرفتگی گسترده، بالا بودن سطح آبهای زیرزمینی و درخواست بهرهبرداران محلی، وزارت جهاد کشاورزی برای حفظ اراضی کشاورزی اقدام به طراحی و اجرای زهکش کرد.
وی افزود: در اوایل دهه ۸۰، کشور دورههای پربارش را تجربه میکرد و بالا بودن سطح آب زیرزمینی موجب ماندابی شدن اراضی میشد؛ بنابراین اجرای زهکش در آن زمان بر اساس مطالعات فنی و متناسب با شرایط موجود انجام شده بود.
ترابی با بیان اینکه اکنون شرایط منطقه به طور کامل تغییر کرده است، گفت: سالهای متوالی خشکسالی، کاهش ورودی رودخانهها، احداث سدها و افت شدید سطح آبهای زیرزمینی، کارکرد این زهکش را تغییر داده است؛ به گونهای که امروز به جای رفع آبگرفتگی، موجب تخلیه اندک آب موجود و تشدید خشکی خاک میشود.
معاون محیط زیست انسانی سازمان حفاظت محیط زیست ادامه داد: حتی اگر موضوع تالاب صالحیه را کنار بگذاریم، امروز با کانونهای فعال گرد و غبار مواجه هستیم که سلامت ساکنان استانهای اطراف را تحت تأثیر قرار دادهاند و باید برای مهار این کانونها اقدام مؤثر انجام شود.
وی با اشاره به آمادگی وزارت نیرو برای بازنگری در محدوده بستر تالاب، اظهار کرد: لازم است آخرین وضعیت منابع آبی و شرایط تالاب مبنای تصمیمگیری قرار گیرد و تیمهای فنی نیز درباره راهکارهای احیای منطقه نظر نهایی را ارائه کنند.
ترابی تأکید کرد: امروز مسئله اصلی، مدیریت کانونهای گرد و غبار است و اگر بررسیهای فنی نشان دهد حذف زهکش میتواند به احیای رطوبت خاک و کاهش گرد و غبار کمک کند، این اقدام باید بدون اتلاف زمان در دستور کار قرار گیرد و مشمول مرور زمان نشود.
مقابله با گرد و غبار نیازمند اقدامات عملیاتی و هماهنگی همه دستگاهها است
شینا انصاری، معاون رئیسجمهور و رئیس سازمان حفاظت محیطزیست، بر ضرورت برگزاری مستمر جلسات ستاد ملی سیاستگذاری گرد و غبار تأکید کرد و گفت: جلسات این ستاد باید بهصورت منظم و مستمر برگزار شود تا بتوانیم برای موضوعات مختلف، اقدامات عملیاتی و مؤثر را در دستور کار قرار دهیم.
وی با تأکید بر لزوم نگاه جامع به مدیریت پدیده گرد و غبار افزود: ضمن قدردانی از اقداماتی که تاکنون انجام شده است، همچنان مسائل متعددی بهویژه در حوزه کانونهای داخلی گرد و غبار وجود دارد که باید در اولویت قرار گیرد. همچنین لازم است زیرساختهای مورد نیاز برای اجرای برنامههای مقابله با این پدیده فراهم شود.
رئیس سازمان حفاظت محیطزیست با اشاره به مسئولیت دستگاههای اجرایی در اجرای قانون تصریح کرد: همه دستگاههای مرتبط با موضوع گرد و غبار باید به تکالیف قانونی خود پایبند باشند و وظایف تعیینشده را بهطور کامل اجرا کنند. دبیرخانه این حوزه نقش هماهنگی، پیگیری و نظارت بر روند اجرای برنامهها را بر عهده دارد و مأموریت آن، ایجاد انسجام میان دستگاههای مسئول است.
انصاری با بیان اینکه گرد و غبار صرفاً یک مسئله زیستمحیطی نیست، اظهار کرد: این پدیده ابعاد گسترده اجتماعی و اقتصادی دارد، معیشت جوامع محلی را تحت تأثیر قرار میدهد و امنیت غذایی کشور را نیز تهدید میکند؛ از اینرو باید با رویکردی فرابخشی به آن پرداخته شود.
وی تأکید کرد: اکنون زمان آن رسیده است که از مرحله بررسی، مطالعات و ارائه گزارشها عبور کنیم و با اجرای اقدامات هدفمند، هماهنگ و عملیاتی، نتایج ملموسی در مدیریت و کاهش آثار گرد و غبار مشاهده شود.
انصاری با تأکید بر ضرورت اجرای مصوبات، گفت: تصمیمات باید در زمان مقرر اجرایی شوند و محور اصلی همه این اقدامات، همکاری و هماهنگی بینبخشی باشد. همه دستگاهها نیز باید تکالیف و مسئولیتهای خود را مطابق شرح وظایف قانونی بهطور کامل انجام دهند.
وی افزود: در گام نخست، لازم است استانهای البرز و قزوین اقدامات مشخص و اولویتدار خود را در زمینه مدیریت کانونهای گرد و غبار دنبال کنند تا نتایج عملی این برنامهها در سطح استانها قابل مشاهده باشد.
رئیس سازمان حفاظت محیطزیست با اشاره به اهمیت همکاریهای منطقهای و بینالمللی در مدیریت گرد و غبار اظهار کرد: در حوزه دیپلماسی محیطزیست، وزارت امور خارجه نقش مهمی بر عهده دارد. سه هفته پیش در دیداری که با دبیر اجرایی اسکاپ داشتم، بر استمرار همکاریهای منطقهای تأکید شد و ضروری است محورهای مصوب در زمینه مدیریت گرد و غبار فرامرزی بهعنوان دستور کار مشخص در جلسات آینده دنبال شود.
انصاری ادامه داد: لازم است با وجود همه محدودیتها و مشکلات موجود، گزارشی میدانی و مستند از اقدامات انجامشده ارائه شود تا بتوان ارزیابی دقیقی از میزان پیشرفت برنامهها داشت و بر اساس آن تصمیمگیری کرد.
وی همچنین با اشاره به چالشهای موجود در حوزه پایش، گفت: نگهداری ایستگاههای سنجش گرد و غبار با مشکلاتی مواجه است، اما سامانه پایش و پیشبینی سازمان هواشناسی از ظرفیتهای مهم کشور در این زمینه به شمار میرود و باید از آن بهصورت مؤثر استفاده شود.
رئیس سازمان حفاظت محیطزیست در پایان تأکید کرد: ارائه گزارشهای مستند، دقیق و مبتنی بر دادههای پایش، لازمه تصمیمگیری صحیح و اجرای اقدامات هدفمند در مدیریت پدیده گرد و غبار است و همه دستگاههای مسئول باید در این زمینه همکاری لازم را داشته باشند.
