به گزارش سرویسخبری مهر، زهرا بهروزآذر معاون امور زنان و خانواده ریاست جمهوری در نشست رونمایی و تشریح سالنامه آماری زنان و خانواده که ظهر امروز (دوشنبه) در ساختمان آن معاونت برگزار شد با اشاره به اهمیت بهرهگیری از دادههای آماری در سیاستگذاری، اظهار کرد: خوشحالم که فرصت حضور در جمع صاحبنظران و استفاده از دیدگاههای آنان فراهم شده است. قصد داشتم ابتدا نظرات حاضران را بشنوم، اما برای اینکه مسیر بحث روشنتر شود، لازم دیدم توضیحاتی درباره هدف از تدوین سالنامه آماری زنان و خانواده و رویکرد معاونت در این زمینه ارائه کنم.
وی افزود: این مجموعه از دوره اجرای برنامه ششم توسعه شکل گرفت؛ زمانی که موضوع عدالت جنسیتی در برنامههای توسعه کشور اهمیت بیشتری یافت. همچنین با تشکیل ستاد زن و خانواده ذیل شورای عالی انقلاب فرهنگی، توجه به سیاستگذاری مبتنی بر داده در حوزه زنان و خانواده بیش از گذشته در دستور کار قرار گرفت.
معاون امور زنان و خانواده ریاست جمهوری ادامه داد: سیاستگذاری زمانی معنا پیدا میکند که تصویر روشنی از واقعیتهای موجود در اختیار داشته باشیم، اگر نسبت به وضعیت موجود آگاهی نداشته باشیم، امکان تصمیمگیری صحیح نیز وجود نخواهد داشت. از همین رو، معاونت امور زنان و خانواده از ابتدا تلاش کرده است با تعریف شاخصهای آماری، وضعیت زنان را در حوزههای مختلف رصد و شکافهای موجود را شناسایی کند.
مطابق اصل ۲۰، همه مردم ایران از حمایت یکسان قانون برخوردارند
بهروزآذر گفت: مطابق اصل ۲۰، همه مردم ایران از حمایت یکسان قانون برخوردارند و بر اساس اصل ۲۱ نیز دولت موظف است زمینه رشد و شکوفایی زنان را فراهم کند. اما زمانی که رئیسجمهور به عنوان مجری قانون اساسی اجرای این اصول را مطالبه میکند، نخست باید مشخص شود مسیر رشد و شکوفایی زنان چیست، آیا تبعیض یا نابرابری وجود دارد یا خیر و اگر وجود دارد، منشأ آن کدام است.
وی افزود: پاسخ به این پرسشها، نخستین گام در سیاستگذاری است و به همین دلیل قانونگذار نیز این موضوع را در قوانین توسعه مورد تأکید قرار داده است تا رصد وضعیت زنان و خانواده به سلیقه مدیران وابسته نباشد و به عنوان یک تکلیف قانونی استمرار داشته باشد.
معاون امور زنان و خانواده ریاست جمهوری اظهار داشت: ممکن است درباره عنوان این مجموعه، دیدگاههای مختلفی وجود داشته باشد و حتی برخی آن را بیشتر نزدیک به یک اطلس آماری بدانند، اما آنچه اهمیت دارد، فراهم شدن مجموعهای از دادههای معتبر برای تصمیمگیری است و از پیشنهادهای کارشناسان در این زمینه نیز استقبال میکنیم.
بهروز آذرگفت: گردآوری دادههای این مجموعه کار سادهای نبود، زیرا اطلاعات مورد نیاز از حدود ۳۰ دستگاه اجرایی دریافت شده است. در معاونت امور زنان و خانواده، تیم تخصصی با همکاری اداره ارزیابی عملکرد مسئولیت جمعآوری، بررسی و یکپارچهسازی این دادهها را بر عهده داشته است. البته این اقدام بر پایه تجربیات سالهای گذشته انجام شده و هر سال شاخصها مورد بازنگری و بهروزرسانی قرار میگیرند.
وی اظهار کرد: امروز یکی از افتخارات جمهوری اسلامی ایران، حضور گسترده زنان در آموزش عالی است؛ بهگونهای که بیش از ۶۴ درصد داوطلبان ورود به دانشگاهها را دختران تشکیل میدهند و بیش از ۵۲ درصد دانشجویان کشور نیز زن هستند.
شکاف جنسیتی در انتخاب برخی رشتهها قابل توجه است
بهروز آذر ادامه داد: با این حال، بررسی رشتههای تحصیلی نشان میدهد شکاف جنسیتی در انتخاب برخی رشتهها همچنان قابل توجه است. آمارها نشان میدهد سهم زنان و مردان در برخی حوزههای تحصیلی، بهویژه رشتههای فنی و مهندسی، فاصله معناداری با یکدیگر دارد.
معاون امور زنان و خانواده گفت: در حوزه علوم پایه، در سال گذشته حدود ۱۴۳ هزار نفر فارغالتحصیل شدند که از این تعداد حدود ۶۶ هزار نفر مرد بودند و وضعیت حضور زنان در این حوزه نسبتاً مطلوبتر است. اما در رشتههای فنی و مهندسی شکاف بسیار جدیتر مشاهده میشود. بر اساس آمارهای ارائهشده، شمار فارغالتحصیلان یک گروه حدود ۱۸۰ هزار نفر و در گروه دیگر ۵۷۳ هزار نفر است که از وجود فاصله قابل توجه در این حوزه حکایت دارد.
وی افزود: چه باورها و عوامل فرهنگی و اجتماعی موجب میشود دختران کمتر به سمت رشتههایی مانند مهندسی برق، علوم کامپیوتر و برخی دیگر از رشتههای فنی گرایش پیدا کنند؟ این در حالی است که حضور زنان در حوزههایی مانند تولید محتوا، اقتصاد دیجیتال و فعالیتهای فریلنسری بسیار پررنگ است.
بهروزآذر خاطرنشان کرد: البته شکاف جنسیتی در رشتههای STEM یا علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات، مسئلهای مختص ایران نیست و در بسیاری از کشورهای جهان نیز وجود دارد، اما به نظر میرسد این شکاف در کشور ما پررنگتر است و نیازمند بررسی دقیقتر و ارائه راهکارهای علمی است.
حضور پررنگتر زنان میتواند به توسعه سامانههای اخلاق محورتر کمک کند
وی ادامه داد: شاید برخی معتقد باشند این رشتهها ماهیتی مردانه دارند و ضرورتی برای حضور زنان در آنها وجود ندارد، اما این نگاه محل تأمل است. از همین رو، این موضوع را با وزیر علوم نیز مطرح کردهایم و خواستار بررسی دقیقتر فرآیندهای پذیرش و عوامل مؤثر بر این وضعیت شدهایم.
بهروزآذر گفت: انتظار ما از استادان، پژوهشگران و متخصصان حوزه زنان و خانواده این است که به لایههای پنهان این آمارها بپردازند. سالنامه آماری تنها وضعیت موجود را توصیف میکند، اما چرایی شکلگیری این وضعیت و عوامل مؤثر بر آن، نیازمند پژوهشهای علمی است.
وی افزود: یکی از پرسشهایی که امروز با آن مواجه هستیم این است که چرا زنان، با وجود موفقیت در حوزههایی مانند تولید محتوا، اقتصاد دیجیتال و فعالیتهای فریلنسری، کمتر به سمت برنامهنویسی، کدنویسی و برخی حوزههای تخصصی هوش مصنوعی گرایش پیدا میکنند.
معاون امور زنان و خانواده ریاست جمهور افزود: بسیاری از پژوهشگران اخلاق هوش مصنوعی معتقدند حضور پررنگتر زنان میتواند به توسعه سامانههایی منجر شود که اخلاقمحورتر و مبتنی بر رویکردهای مراقبتی باشند. با این حال، امروز با کمبود حضور زنان در این حوزه مواجه هستیم و این مسئله نیازمند واکاوی علمی است.
مأموریت معاونت امور زنان و خانواده، شناخت مسائل زنان و کمک به یافتن راهحلهای علمی برای آنهاست
وی به حاضران گفت: از شما میخواهیم درباره موضوعاتی که در این آمارنامه دیده نمیشود و لایههای پنهان دادهها، به ما کمک کنید. انتظار داریم دانشگاهیان و پژوهشگران، چرایی این روندها را تبیین کنند و راهکارهای اجرایی برای رفع چالشها ارائه دهند تا بتوانیم بر اساس شواهد، سیاستگذاری مؤثرتری داشته باشیم.
بهروزآذر در پایان از تداوم برگزاری نشستهای تخصصی خبر داد و گفت: تلاش ما این است که طی شش ماه آینده، هر دو هفته یکبار نشستهای تخصصی در هر یک از سرفصلهای سالنامه آماری زنان و خانواده برگزار شود. فایل کامل دادهها نیز در اختیار پژوهشگران قرار خواهد گرفت تا پیش از برگزاری جلسات، آنها را بررسی کنند و بتوانیم در هر نشست به صورت تخصصی درباره موضوعات مختلف گفتوگو کنیم.
وی خاطرنشان کرد: امیدواریم از دل این نشستها، خلأهای پژوهشی کشور شناسایی شود و زمینه برای تعریف پایاننامهها، رسالههای دانشگاهی و پژوهشهای کاربردی در حوزه زنان و خانواده فراهم شود تا نتایج آن در سیاستگذاری و برنامهریزیهای اجرایی مورد استفاده قرار گیرد.
معاون امور زنان و خانواده ریاست جمهوری، با تأکید بر ضرورت بهرهگیری از ظرفیت دانشگاهها در سیاستگذاری حوزه زنان و خانواده، اظهار کرد: مأموریت معاونت امور زنان و خانواده، شناخت مسائل زنان و کمک به یافتن راهحلهای علمی برای آنهاست. ما معتقد نیستیم که دولت پاسخ همه مسائل را میداند و به همین دلیل به مشارکت دانشگاهیان و پژوهشگران نیاز داریم.
وی با اشاره به تنوع دیدگاهها در حوزه زنان افزود: در این حوزه با طیفهای مختلف فکری و پارادایمهای متفاوت مواجه هستیم؛ از دیدگاههایی که معتقدند سیاستگذار باید برای زنان تعیین تکلیف کند تا رویکردهایی که هرگونه مداخله دولت را رد میکنند. همین تنوع دیدگاهها، سیاستگذاری در این حوزه را با پیچیدگی بیشتری همراه کرده است.
معاون امور زنان و خانواده ریاست جمهوری ادامه داد: انتظار ما از دانشگاهیان این است که خلأهای آماری و اطلاعاتی در حوزه زنان و خانواده را شناسایی کنند تا بتوانیم بر اساس اصول قانون اساسی، بهویژه در زمینه رشد و شکوفایی زنان، رفع تبعیض و تحکیم خانواده، سیاستگذاری دقیقتری داشته باشیم.
بهروزآذر با اشاره به تحولات اجتماعی سالهای اخیر گفت: امروز نمیتوان درباره خانواده سخن گفت، اما واقعیتهای زندگی زنان را نادیده گرفت. بیش از ۶۴ درصد داوطلبان ورود به دانشگاهها را دختران تشکیل میدهند و حضور زنان در مقاطع تحصیلات تکمیلی، بهویژه مقطع دکتری، به سطحی نزدیک به برابری با مردان رسیده است. همچنین بخش قابل توجهی از اختراعات کشور توسط زنان به ثبت میرسد.
مقررات یا رویههایی ناخواسته مانع رشد و شکوفایی زنان شدهاند
وی افزود: با چنین شرایطی باید زمینهای فراهم شود که زنان بتوانند در کنار تجربه حضور اجتماعی، از زیست زنانه خود، از جمله تجربه مادری و همسری، در صورت انتخاب، نیز بهرهمند شوند و میان این ابعاد تعارضی وجود نداشته باشد.
معاون امور زنان و خانواده ریاست جمهوری با تاکید بر شناسایی موانع ساختاری رشد زنان اظهار کرد: باید مشخص شود چه قوانین، مقررات یا رویههایی ناخواسته مانع رشد و شکوفایی زنان شدهاند و در مقابل، چه اصلاحاتی میتواند مسیر پیشرفت آنان را هموار کند.
وی افزود: یکی از خلاهای موجود، نبود تحلیل همبستگی میان شاخصهای آماری است و هنوز ارتباط بسیاری از دادهها با یکدیگر بهصورت علمی بررسی نشده است. به عنوان مثال، نمیتوان صرفاً بر اساس برداشتهای شخصی درباره ارتباط برخی شاخصها با ارزشها یا اخلاق قضاوت کرد. تا زمانی که دادههای معتبر و پیمایشهای علمی وجود نداشته باشد، نه باید برچسبزنی کرد، نه قضاوت و نه مداخله سیاستی.
بهروزآذر ادامه داد: برای نمونه، آمارها نشان میدهد میزان طلاق در پنج سال نخست زندگی مشترک کاهش یافته، اما در سالهای بعد، بهویژه حدود سال یازدهم زندگی مشترک، افزایش داشته است. این موضوع میتواند نشاندهنده اثرگذاری حمایتها و مشاورههای سالهای ابتدایی ازدواج باشد، اما درباره دلایل افزایش طلاق در سالهای بعد نیازمند پژوهش و بررسی دقیق هستیم.
وی گفت: امروز درباره توانمندسازی زنان بسیار سخن گفته میشود، اما نباید از وضعیت مردان غافل شد. آمارها نشان میدهد حضور مردان در دانشگاهها و همچنین تمایل آنان به فعالیت اقتصادی کاهش یافته است و این موضوع میتواند بر روند ازدواج و تشکیل خانواده نیز اثرگذار باشد.
کاهش ازدواج ریشه فرهنگی دارد
معاون امور زنان و خانواده ریاست جمهوری با بیان اینکه برخی مسائل تنها با عنوان کلی «فرهنگی» قابل تبیین نیستند، تصریح کرد: اگر گفته میشود بخشی از کاهش ازدواج ریشه فرهنگی دارد، باید لایههای عمیقتر این مسئله شناسایی شود. برای مثال، باید بررسی کنیم زنان و مردان امروز چه انتظاراتی از زندگی مشترک دارند و چه عواملی موجب تأخیر در ازدواج یا تغییر الگوهای تشکیل خانواده شده است.
بهروزآذر تأکید کرد:با توجه به اهمیت استمرار همکاری با جامعه دانشگاهی، برنامهریزی کردهایم نشستهای تخصصی بهصورت منظم و موضوعمحور برگزار شود تا با مشارکت استادان، پژوهشگران و اندیشکدهها، ضمن تحلیل دادههای سالنامه آماری زنان و خانواده، مسائل این حوزه دقیقتر شناسایی و راهکارهای اجرایی برای آنها تدوین شود.
وی از استادان و پژوهشگران خواست یافتههای خود را در قالب پایاننامهها، نشستهای علمی، پژوهشها و فعالیتهای رسانهای در اختیار معاونت قرار دهند و افزود: امیدواریم با بهرهگیری از ظرفیت علمی کشور، بتوانیم هم مسائل حوزه زنان و خانواده را دقیقتر شناسایی کنیم و هم برای آنها راهحلهای مؤثر و مبتنی بر شواهد ارائه دهیم.
